پس از به روی کار آمدن «جواد شمقدری» به عنوان معاون سینمایی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، بیشتر سینماگران در بیم و امید به سر می بردند. چون تجربه سیاست های سینمایی گذشته و تغییرات مستمر مدیران و مسئولان، بیان گر این حقیقت تلخ بود که سینماگران چندان امیدی به رفع مشکلات دیرپای سینمای ایران ندارند. مشکلاتی چون سیاست های اکران، نمایش فیلم های مخاطب خاص، بهبود شرایط سینمای بدنه و سینمای فرهنگی، رفع توقیف از برخی فیلم ها، مشخص شدن وضعیت نمایش فیلم هایی که به رغم چندین سال پس از ساخت، هنوز فرصت نمایش عمومی را نیافته اند، وضعیت حرفه ای برخی بازیگران و سینماگران که پیش از آن، ممنوع التصویر یا ممنوع الفعالیت شده بودند و... اما نخستین جرقه امید، با رفع مشکل نمایش عمومی «به رنگ ارغوان» ابراهیم حاتمی کیا زده شد. پس از آن نیز اعلام اجازه فعالیت «محمدرضا گلزار»، وعده سر و سامان دادن به فیلم های نمایش درنیامده، توجه بیشتر به برنامه ریزی برای اکران عمومی فیلم های مخاطب خاص، امکان تغییرات جدید در حوزه سیاست های انجمن صنفی نمایش، سامان بخشیدن به روند صدور پروانه ساخت فیلم ها و... این بارقه امید را، پررنگ تر کرد. اما در این میان برخی سینماگران با اعلام موضع و صدور بیانیه، دیگر مشکلات سینما را خاطرنشان ساختند که واکنش هایی را نیز در پی داشت. به تازگی پس از این که محمدرضا گلزار برای بازی در فیلم «دوخواهر» دستمزد زیادی را از تهیه کننده دریافت کرد، موجی از واکنش های مثبت و منفی، میان اهالی سینما به وجود آمد. اما شمقدری در ادامه سیاست های جاری خود، نسبت به مسئله دستمزد برخی بازیگران نیز انتقاد کرد و راهکارهایی برای حل این مشکل، فراروی سینماگران قرار داد.معاون سینمایی در مراسم معارفه و تودیع مدیران بنیاد فارابی به این موضوع اشاره کرد و گفت: حدود ۲۵ سال پیش یکی از بازیگران مشهور، قراردادی با یک پروژه سینمایی بست که کل هزینه آن ۷۰ میلیون تومان بود. قرارداد این بازیگر از محل اکران این فیلم به میزانی که می توانست مخاطب را به سینما بکشاند، در نظر گرفته شد.وی افزود: امروز شاهدیم که برخی بازیگران دستمزدهای بسیار بالایی می گیرند. در حالی که همه عوامل سینما با ایده ها و فعالیت شان، در ساخت یک فیلم سهیم هستند. هزینه تولید باید به میزان تاثیر و کارکرد هر یک از این عوامل در اکران در نظر گرفته شود.هنوز چندی از این اظهارنظر نگذشته بود که خبر جدیدی، نقل محافل سینمایی شد. خبری که هم ارتباط تنگاتنگی با شرایط اقتصادی داشت و هم درباره دستمزد نجومی برخی بازیگران بود. خبر از این قرار بود که تابناک در گزارشی نوشت: محمدرضا گلزار، در فیلم جدید خود که «دموکراسی تو روز روشن» نام دارد در نقش یکی از فرشتگان (عزرائیل) ظاهر شده است. او طبق توافق با تهیه کننده فیلم، برای هر روز بازی در این فیلم ۳۰ میلیون تومان دستمزد مطالبه کرده است. حجت الاسلام زم تهیه کننده فیلم نیز این مبلغ را به او پرداخت کرده است.مدتی پیش دستمزد هفتاد میلیونی یک بازیگر که برای حضور در یکی از فیلم های روی پرده (دوخواهر) پرداخت شد، واکنش های تندی را از سوی انجمن بازیگران سینمای ایران به همراه داشت.تابناک بدون ذکر نام محمدرضا گلزار به نقل از شبکه ایران نوشت: دستمزد بالای این بازیگر در طول سال های اخیر، با واکنش های مختلفی از سوی تهیه کنندگان سینما مواجه شده است. حتی معاون سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز نسبت به افزایش دستمزد بازیگران انتقاد و اعلام کرده بود این مسئله موجب افزایش دیگر هزینه ها در سینمای ایران شده است.علیرضا سجادپور، مدیرکل نظارت و ارزشیابی وزارت ارشاد در واکنش به این اقدام، تعیین سقف دستمزد بازیگران سینما را، وظیفه صنوف سینمایی و سینماگران دانست.سجادپور در این باره به مهر گفت: اولویت اصلی سینمای ایران هدفمند کردن سینما، در جهت اهداف کلان نظام است.

بازگرداندن اعتماد مردم و مسئولان به سینما، اولویت دوم برنامه ریزی برای سینمای ایران است که منجر به رشد کمی و کیفی سینما می شود.وی تعیین سقف دستمزد بازیگران را از اولویت های سینما دانست و تاکید کرد: باید خود سینماگران و صنف بازیگری، برای کنترل دستمزدهای بازیگران برنامه ریزی کنند. طراحی مکانیزم های مالیاتی، برای تعیین دستمزدهای سینمایی می تواند بهترین راه حل باشد.احمد طالبی نژاد از منتقدان پیشکسوت سینمای ایران نیز حل مشکلات اقتصادی سینما و برنامه ریزی برای رفع موانع تولید و اکران فیلم های فرهنگی را از اولویت های مهم سینمای امروز ایران ذکر کرد.وی درباره دستمزد بازیگران در سینمای ایران به مهر گفت: اگر بازیگری برای یک فیلم ۲۰ میلیون تومان هم دریافت کند و سالی یک فیلم هم بازی کند، این مبلغ تقسیم بر ۱۲ ماه سال می شود. این مشکل مهمی نیست اگر حق کارگردان ها و فیلم نامه نویسان هم رعایت شود. در سینمای هالیوود ۱۵ درصد از کل فروش فیلم، سهم نویسنده است اما در ایران این حرفه مهجور است.وی ادامه داد: با صدور بخش نامه و دستورالعمل، نمی توان این مشکل را حل کرد. باید چرخه تولید درست شود و اجازه کار به بازیگران جوان، خوش چهره و با استعدادی داد که کمتر امکان حضور می یابند. با حضور چهره های جوان، مشکل دستمزدهای کلان بازیگران هم حل می شود.محمد نیک بین، تهیه کننده فیلم های «نیمه پنهان»، «آتش بس» و «سوپراستار» نیز دستمزد بازیگران را، در کیفیت تولید فیلم ها تاثیرگذار دانست.وی درباره دستمزدهای بازیگران به مهر گفت: وقتی تهیه کننده ای بودجه لازم را برای پرداخت به یک بازیگر ندارد، به دنبال بازیگری می رود که دستمزد کمتری را طلب کند. خیلی از کارگردان ها هستند که از نابازیگران و یا کسانی که کمتر شناخته شده تر هستند، استفاده می کنند و بازی های خوبی هم از آن ها می گیرند.وی افزود: بازیگری که ۸۰ میلیون تومان دستمزد می گیرد ۵۰ درصد از بودجه یک فیلم را به خود اختصاص می دهد. این باعث پایین آمدن کیفیت فیلم می شود. اگر سینمای ما در حد قابل قبولی فروش داشته باشد و چرخه اقتصادی رونق یابد، این مشکلات حل می شود.هر روز اظهارنظرهای متفاوتی از سوی سینماگران درباره تاثیر دستمزد کلان برخی بازیگران بر روند تولید فیلم های سینمایی، تهدید جایگاه پیشکسوتان، بالا رفتن توقع دیگر بازیگران و... بر تلکس خبرگزاری ها و نیز در گفت وگو با نشریات منتشر می شود. اما روز گذشته در برنامه تلویزیونی «صبح عالی بخیر»، آخرین سقف دستمزد ۲۷ نفر از بازیگران سینما، اعلام شد.به گزارش فارس، در این برنامه که با موضوع «عدالت در دستمزد بازیگران سینما» با حال و هوای یک ۹۰ سینمایی روی آنتن شبکه یک سیما رفت، رضا استادی روزنامه نگار و منتقد سینما گفت: اگر بازیگری در سینمای ما از نظر امنیت شغلی، استفاده نکردن از امور تبلیغاتی برای گذران مالی، تامین اجتماعی و... مشکل دارد باید مشکلات خود را در جای دیگری حل کند و افزایش بی رویه دستمزدها راه حل درستی برای این قضیه نیست.اگر قرار است دستمزدها در سینمای ایران به رویه جهانی خود نزدیک شود، این اتفاق نباید فقط در عرصه بازیگری رخ دهد چرا که این گونه سینمای ما به پیکره ای بدل می شود که دست و پا و سرش نحیف است و تنها شکم بزرگی دارد.استادی در این برنامه بالاترین و آخرین سقف پیشنهادی دستمزد برخی از بازیگران سینمای ایران را، که از طریق گفت وگو با چند مدیرتولید و تهیه کننده به دست آورده بود بدین شرح اعلام کرد:حمید فرخ نژاد ۱۸ تا ۳۰ میلیون تومان، پرویز پرستویی ۴۰ تا ۵۰ میلیون، فاطمه معتمد آریا ۳۰ میلیون، ترانه علیدوستی ۳۰ میلیون، الناز شاکردوست ۳۵ تا ۴۰ میلیون، نیکی کریمی ۴۵ میلیون، جواد رضویان ۶۰ میلیون، لیلا حاتمی ۴۵ میلیون، باران کوثری ۳۰ میلیون، رضا عطاران ۷۰ میلیون، رضا کیانیان ۳۰ میلیون، امین حیایی ۴۰ تا ۶۰ میلیون، مهران مدیری ۱۰۰ میلیون، امیر جعفری ۳۰ میلیون، کامبیز دیرباز ۲۵ تا ۳۰ میلیون، مهناز افشار ۴۰ میلیون، شهاب حسینی ۶۰ تا ۷۰ میلیون، عزت ا... انتظامی ۴۰ میلیون، مجید صالحی ۱۵ تا ۲۰ میلیون، حامد کمیلی ۳۰ میلیون، حامد بهداد ۳۵ میلیون، علی نصیریان ۲۵ میلیون، رضا شفیعی جم ۴۰ میلیون، اکبر عبدی ۴۰ تا ۵۰ میلیون، محمدرضا فروتن ۴۰ تا ۶۰ میلیون، بهرام رادان ۵۰ میلیون و هدیه تهرانی ۱۰۰ میلیون تومان.در بخش هایی از این برنامه زنده تلویزیونی بازیگرانی چون رضا رویگری، شهاب حسینی، نیلوفر خوش خلق، عباس امیری و... به بیان دیدگاه های خود درباره افزایش دستمزدهای بازیگران پرداختند.رضا استادی در جمع بندی مطالب خود به این نکته اشاره کرد که تولید سریال های تلویزیونی بلندمدت و تله فیلم ها در سال های اخیر، موجب شده است بازیگران سینما بیشتر وقت خود را به کارهای تلویزیونی اختصاص دهند و یکی از دلایل بالا رفتن سقف دستمزدها، همین مسئله بوده است.

آخرین قسمت از برنامه «ماه عسل» در حالی به روی آنتن رفت که پخش زنده آن متوقف شد و به جای آن، پیام های بازرگانی به روی آنتن رفت. در دقایق پایانی این برنامه «احسان علیخانی» اعلام کرد که این آخرین اجرای وی در برنامه «ماه عسل» است و دیگر مجری این برنامه نخواهد بود. وی در بخشی از اظهارات خود گفت: ما می رویم تا کسانی که از ما بهتر هستند به اجرای این برنامه بپردازند. بسیاری نسبت به این برنامه لطف داشتند اما برخی هم نسبت به لحن و نوع کلام من در این برنامه اعتراض داشتند. وی هم چنین در ادامه سخنان خود به کم تحملی برخی از مسئولان اشاره کرد که نمی توانند حتی نقدهای بسیار معمولی را تحمل کنند.علیخانی در حال صحبت با بینندگان بود که این برنامه یک باره و حتی بدون پخش شدن تیتراژ پایانی قطع شد و به جای آن، پیام بازرگانی به روی آنتن رفت. پس از پایان پیام های بازرگانی نیز پخش تکرار قسمت پایانی مجموعه تلویزیونی «پنجمین خورشید» به کارگردانی علیرضا افخمی آغاز شد. این در حالی بود که احسان علیخانی از این برنامه به عنوان آخرین اجرایش یاد کرد و خود را از این پس، «یک بیننده تلویزیون» نامید.این مجری و یکی از تهیه کنندگان ویژه برنامه «ماه عسل» پیش از  آخرین برنامه گفت: داشتن جسارت یکی از ویژگی های مهم یک مجری است. گوینده ای که جسارت نداشته باشد فرقی با یک بازیگر ندارد.

احسان علیخانی درباره بازخوردهای این برنامه در میان مردم و این که آیا آمار مشخصی از سوی روابط عمومی سازمان، در این باره به آن ها ارائه شده است یا خیر، گفت: واکنش هایی که نسبت به برنامه نشان داده شد، چه از طریق تلفن و پیامک و چه از طریق مطبوعات و مردم، حاکی از این است که برنامه دیده شده است. وی درباره میزان واکنش های منفی و انتقادهای مردم نسبت به این برنامه اظهار کرد: آن چه اهمیت دارد این است که برنامه دیده می شود. حال ممکن است برخی نوع اجرا را دوست نداشته باشند یا این که از فلان مهمان برنامه خوششان نیاید.علیخانی در پاسخ به این پرسش که به نظر می رسد معیار شما برای انتخاب مهمان هایتان استثنابودن آن ها در حوزه خاصی بوده است و آیا مبنای مشخص و تحقیق و پژوهش خاصی برای انتخاب مهمان ها و تعیین این استثنا بودن آن ها وجود داشته است، گفت: مهما ن هایی که دعوت کردیم لزوما استثنایی نبودند. ولی کسانی را آوردیم که از بطن مردم اند، قصه و غصه های زیادی دارند، ولی در طول سال دیده نشده اند.احسان علیخانی با بیان این که امسال مهمان های شهرستانی نسبت به سال های گذشته بیشتر بود، در پاسخ به این پرسش که آیا به دنبال این بودید که از افراد برجسته و سرشناس کشور در حوزه های مختلف دعوت کنید ولی به دلیل محدویت های رسانه ای یا احتمالا ممنوع التصویر بودن آن اشخاص موفق به این کار نشدید، گفت: ما به هیچ وجه به دنبال دعوت از افراد و شخصیت های برجسته نبودیم، ولی در موارد معدودی به دلیل وجود برخی مسائل نتوانستیم از افرادی برای شرکت در برنامه دعوت کنیم.علیخانی درباره اهمیت جسارت داشتن مجری در اجرای زنده و این که این جسارت به گونه ای باشد که از عرف و آن چه رسانه، مخاطب و مسئولان برمی تابند، خارج نشود و به پررویی تعبیر نشود، گفت: بدون شک داشتن جسارت یکی از ویژگی های مهم یک مجری است و گوینده ای که جسارت نداشته باشد، فرقی با بازیگر ندارد. البته جسارتی که مثبت و برای مردم پذیرفتنی باشد.وی ادامه داد: من به عنوان گوینده ملزم هستم مثل مردم فکر کنم، چون نماینده مردم در رسانه و شاهدی از واکنش های آن ها هستم، اصلا وظیفه من به عنوان گوینده این است که مثل مردم تعجب کنم، گریه کنم، سوال کنم و بخندم و...مجری و تهیه کننده برنامه «ماه عسل» در پاسخ به این که به اعتقاد برخی از بینندگان برنامه، جسارت شما گاهی به سمت پررویی می رود، اظهار کرد: من اعتقاد ندارم که این اتفاق افتاده باشد. به هر حال هر کسی سلیقه ای دارد اما کاری که من امسال شاید به اشتباه انجام دادم این بود که خودم را به خاطر مهمان های برنامه هزینه کردم.وی توضیح داد: برخی از مهمان ها اولین بار بود که جلوی دوربین قرار می گرفتند، استرس داشتند. من خودم را در مواقعی ظالم نشان دادم تا مظلومیت مهمان برنامه نشان داده شود و این فرق برنامه ما با برنامه های دیگر است.علیخانی درباره هماهنگ شدن خود و مهمان ها قبل از آغاز برنامه اظهار کرد: من هرگز قبل از برنامه با مهمان ها حرف نمی زنم چون می خواهم گفت وگو بکر و مستند باشد.وی در پاسخ به این پرسش که این ناهماهنگی قبل از برنامه، شاید این شبهه را در بینندگان ایجاد می کرد که شما آماده نیستید یا مطالعه نداشته اید، گفت: این کار سخت و به نوعی ریسک است. اما من دوست دارم مهمانم را اولین بار روی آنتن ببینم و به او سلام کنم. البته درباره موضوع گفت وگو وکلیات آن از قبل فکر می کنم.وی ادامه داد: مطمئن باشید من از همه کسانی که برنامه را می بینند، مهمان های دعوت شده را بیشتر دوست دارم و برایم مهم است که آن ها راضی از استودیو بیرون بروند.

سینمای ایران در هر دوره از حیات پرفراز و نشیب خود، با مسائل و مشکلات فراوان و خاصی مواجه بوده است. از نبود فیلم نامه های منسجم و متون قابل اعتنا گرفته، تا کمبود تجهیزات فنی، سالن های نامناسب نمایش فیلم، اکران محدود فیلم های فرهنگی، هجوم یک باره کمدی های سطحی و سخیف بر پرده سینما و... . یکی از مشکلاتی که از ابتدای پیدایش سینما تاکنون، بسیاری از فیلم سازان با آن دست و پنجه نرم کرده اند، مسئله «نظارت و ممیزی» آثار سینمایی است. معضلی که گاه به توقیف کامل برخی فیلم ها و تولیدات سینمایی انجامیده است. متاسفانه نظارت و ممیزی نیز در هر مقطع زمانی و با روی کارآمدن مدیران و سیاست گذاران جدید، شکلی دیگر به خود گرفته است. هفته گذشته «مصطفی آل احمد» نسبت به ممیزی هایی که برای نمایش عمومی فیلمش، در نظر گرفته شده است واکنش نشان داد.

فیلم «پوسته» که نخستین فیلم بلند سینمایی «آل احمد» است، پیش از این در جشنواره فیلم فجر سال گذشته به نمایش درآمد. اما اکنون برای نمایش عمومی، با اصلاحیه های متعددی مواجه شده است. «آل احمد» اصلاحیه های وارد شده به این فیلم را غیرمعمول و کلی می داند و معتقد است: من فیلمی با موضوعی کاملا فلسفی ساخته ام. چون معتقدم که فیلم ساز، دغدغه های مهم تری از پرداختن به مسائل سیاسی روزمره دارد. در حقیقت سانسور و ممیزی، در راستای حفظ منافع ممالک مختلف صورت می گیرد، نه در رد مسائل تئوریک و نظری. وی بیان می کند: فیلم سازان ایرانی انتظار دارند کارشناسان اداره ارزشیابی و نظارت، هر فیلمی را در سبک و سیاق خاص آن، بررسی کنند نه این که همه چیز از نظر سیاسی ارزیابی شود. چگونه می شود فیلم نامه ای که بارها خوانده و فیلمی که بارها دیده شده است، به یک باره با ممیزی تازه ای روبه رو شود. من در چنین تصمیم گیری هایی، ردپای یک جریان پنهانی را می بینم. به نظر می رسد اداره نظارت و مسئولان فرهنگی، با نوعی ترس و واهمه از برخورد برخی تهیه کنندگان -که می کوشند به برخی آثار انگ بزنند- با آثار سینمایی مواجه می شوند. بی شک تا زمانی که این واهمه از بین نرود، نمی توانیم با آثار سینمایی برخوردی واقع گرا داشته باشیم.

سامان سالور کارگردان فیلم هایی چون «چند کیلو خرما برای مراسم تدفین» و «ترانه تنهایی تهران» است. آثاری که با وجود نمایش در جشنواره های معتبر جهان و کسب جوایز فراوان از محافل سینمایی کشورهای مختلف، هنوز امکان نمایش عمومی در ایران را نیافته است.

وی درباره سیاست های ممیزی و نظارت در سینمای ایران به خراسان می گوید: به نظر می رسد محدودیت های جدیدی دارد به سینمای ایران تحمیل می شود. محدودیت هایی که بی شک برای بسیاری از فیلم سازان، موانع زیادی ایجاد می کند. این مرزبندی ها، کار را برای کارگردانان سینما دشوار می سازد. در نتیجه همین ممیزی ها و نظارت های سلیقه ای و شخصی بیش از دو سال است که ما در مهم ترین مراکز سینمایی، جشنواره های معتبر جهانی و محافل سینمایی کشورهای مختلف، نمایندگان قابل اعتنایی نداریم. تجربه ثابت کرده است که سیاست های سلیقه ای مسئولان فرهنگی و سینمایی، هیچ گاه نتیجه خوبی را به همراه نداشته است. وی می افزاید: انگار آن ها از خاطر برده اند که پرچم ایران را در بیشتر مواقع، سینمای ایران در جهان برافراشته است. فیلم هایی که همواره باعث حفظ آبروی سینمای ایران، در جهان شده است. به گمان من دیگر نباید به برخی فیلم ها، این انگ را زد که فقر را بزرگ نمایی می کنند. یا فیلم سازان را متهم کرد که در آثارشان سیاه نمایی می کنند. چرا که معتقدم این حرف ها و شعارها، دیگر خیلی نخ نما و کلیشه ای شده است. بیشتر فیلم سازان ما به خوبی خط قرمزها را می شناسند. اگرچه شاید برخی آثار این گونه بوده اند اما نمی توان این موضوع را به کلیه آثار سینمایی تعمیم داد. بدین معنا که بگوییم کلیه فیلم هایی که در جشنواره های خارجی موفق بوده و درخشیده اند، مصالح عمومی کشور را زیر سوال برده اند. به گمان من فیلم هایی که زبان بین المللی شان را پیدا کرده و از استانداردهای سینمایی لازم برخوردار است، هم مورد توجه جشنواره های خارجی قرار می گیرد و هم نماینده حفظ هویت و اعتبار سینمای کشور است.

کمال تبریزی کارگردان آثاری چون «لیلی با من است»، «مهر مادری»، «یک تکه نان» و «همیشه پای یک زن در میان است»، از جمله فیلم سازانی است که یکی از آثار وی -«مارمولک»- چند سال پیش برای نمایش عمومی دچار ممیزی شد.

وی درباره نحوه نظارت و ممیزی در سینمای ایران معتقد است: قوانینی همانند آن چه در ایران اعمال می شود، در سراسر جهان وجود دارد. در صورتی که این قوانین نباشد، بی شک دچار هرج و مرج می شویم. وی به ایرنا می گوید: ما قوانین را خوب می نویسیم اما در اجرای آن، با مشکلات بسیاری روبه رو هستیم. مشکل اصلی ما، تفسیر قوانین است. هنگامی که نظارت و ممیزی -که در شکل قانونی اش پسندیده است- با توجیه و تفسیر، پای خود را از حد قانون فراتر می گذارد، مشکلات بیشتر خود را نشان می دهد.

ابوالفضل جلیلی از کارگردانانی است که بیشتر آثار وی هنوز به دلایل مختلف، پروانه نمایش عمومی دریافت نکرده است. فیلم های جلیلی از جمله «رقص خاک»، «دت یعنی دختر»، «ابجد»، «یک داستان واقعی» و... با این که در جشنواره های معتبر جهانی به نمایش درآمده و جوایز بسیاری را، برای سینمای ایران به ارمغان آورده است، اما هنوز امکان نمایش در ایران را نیافته است. جلیلی درباره نحوه نظارت و ممیزی در سینمای ایران نظر دیگری دارد. وی در گفت وگو با خراسان اظهار می دارد: ما درباره ممیزی، قانون مدونی نداریم. بیشتر قوانین ما در این باره، سلیقه ای است. به جرأت می توان گفت حتی تعریفی هم از «نظارت و ممیزی» نداریم. برخی مسئولان سینمایی هم بیش از آن که نگران جامعه و شرایط اجتماعی باشند، نگران موقعیت شخصی خود هستند. به نظر من ممیزی باید باشد، اما در حد قانونی و نهادینه شده ای که در همه عرصه ها هم وجود دارد. مثلا در اقتصاد اگر قوانین مالیاتی نباشد، هرج و مرج می شود. در حوزه سینما هم باید قوانینی وجود داشته باشد. اما قوانین مدونی که آدم هایی متخصص و کارشناس، روی آن کار کرده باشند. این قانون نباید با تغییر سیاست ها و مدیران، تغییر کند.

محمد رسول اف نیز از کارگردانانی است که نخستین ساخته اش به نام «جزیره آهنی»، هنوز امکان نمایش عمومی در سینماهای کشور را پیدا نکرده است. وی در این باره اظهار می دارد: فضا در مورد «جزیره آهنی» روشن نیست و تاکنون نیز پاسخ واضحی، به پرسش های من درباره وضعیت این فیلم داده نشده است. حتی برای برگزاری نمایش خصوصی این فیلم، با مشکلاتی روبه رو بوده ام. البته هر آن چه تاکنون در مورد این فیلم بیان شده، شفاهی بوده است. با آن که مرجع اصلی صدورپروانه نمایش فیلم ها، اداره ارزشیابی و نظارت است اما گاه افرادی می خواهند فراقانونی عمل کنند. من با نظارت و ممیزی مخالف نیستم، چون معتقدم یک اثر هنری، نباید مصالح عمومی کشور را تهدید و موجبات بحرا ن های اجتماعی را فراهم کند. اگر ممیزی بدون حب و بغض و قانونی و به دور از سلیقه های شخصی باشد، باید آن را پذیرفت. اما مشکل این است که در سینمای ایران نظارت و ممیزی، بیشتر براساس مصالح شخصی و نگرش ها و ایده های شخصی و سلیقه ای صورت می گیرد.

خسرو سینایی نیز با انتقاد از ممیزی سلیقه ای فیلم ها و سریال های تلویزیونی و برخورد نامناسب با سینماگران می گوید: من هنوز خاطره تلخی از ممیزی فیلم «عروس آتش» در پخش تلویزیونی آن دارم. وی جرح و تعدیل و ممیزی یک اثر را، توهین آمیزترین برخورد با یک اثر هنری می داند. سینایی معتقد است: فیلم ها و آثاری که از تلویزیون پخش می شود، مجوزهای لازم را برای نمایش از نهادهای مربوطه و وزارت ارشاد گرفته است. پخش کامل یک فیلم یا اثر سینمایی در تلویزیون، در حقیقت نگه داشتن حرمت خالق آن است و هرگونه جرح، تعدیل، ممیزی و نظارت سلیقه ای، بی حرمتی به اثر و خالق آن است.

محمود اربابی (مدیرکل ارزشیابی و نظارت معاونت سینمایی وزارت ارشاد)، هدف از نظارت و ممیزی در سینمای ایران را چنین بیان می کند: هر فعالیتی که در سینما انجام می شود، برای این که نسبت خود را با گذشته، حال و آینده بداند، نیازمند بازنگری و ارزشیابی است. نظارت کمک می کند تا این مسیر به درستی طی شود و در نهایت ما به اهداف از پیش تعیین شده برسیم. چنان چه رسیدن به این اهداف ممکن نشد، موارد و عواملی که باعث این اتفاق شده است -ممیزی و نظارت- بررسی می شود.

وی در گفت وگویی  تصریح می کند: سینمای ایران باید در فرآیند فرهنگی جامعه، نقشی موثر و تعیین کننده داشته باشد. بی شک برای تحقق این هدف، باید مکانیزمی حاکم باشد تا این مسیر را مورد ارزیابی قرار دهد. قصد و غرض اداره کل ارزشیابی و نظارت، بررسی و نظارت بر فرآیند به وقوع پیوستن اقداماتی است که می تواند ما را به هدف اصلی برساند. اربابی معتقد است: مهم ترین وجه کار ارزشیابی و نظارت، توجه به حرفه ای بودن حرکت در سینماست. تطبیق برآیند فعالیت های سینمایی با قوانین را، مسئولان اداره نظارت باید انجام دهند. کار این اداره، نظارت بر خروجی مجموعه سینماست. وی درباره تغییر قوانین ممیزی با تغییر مدیران سینمایی اظهار می دارد: این مسئله کاملا طبیعی است. نمی توان انتظار داشت که مدیران تغییر نکنند. همان گونه که فیلم سازان تغییر می کنند، مدیران هم در حال تغییر هستند. من ضمن این که می پذیرم آدم ها با هم متفاوتند، اما به این مسئله هم اعتقاد دارم که آدم ها در اداره نظارت و ارزشیابی تنها در حد قانون با یکدیگر تفاوت دارند. بی تردید نگارش قوانین فرهنگی با متر و معیار دقیق، کار بسیار دشواری است.

«ادبیات و هنر» در بیشتر کشورهای جهان، به عنوان پشتوانه ای فرهنگی، همواره مورد توجه سیاست گذاران، نهادهای دولتی و رسانه های خصوصی یا وابسته به دولت بوده است. اگر با نگاهی بدون حب و بغض بخواهیم نقش رادیو و تلویزیون را در تقویت پایه ها و بنیادهای ادبی و هنری کشورهای شرق و غرب بررسی کنیم، بی تردید این نکته برایمان آشکار خواهد شد که این دو عرصه مهم و سرنوشت ساز همپای مقوله های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی برای دولتمردان و بنگاه های دولتی و خصوصی، رسانه های تصویری و شنیداری، مطبوعات و نشریات جایگاه ویژه خود را دارد. بدین معنا که اگر یک حادثه، رخداد و اتفاق سیاسی در کشورهای غربی یا شرقی کانون توجه قرار می گیرد و رسانه ها بخشی از مهم ترین بخش های خبری خود را به بازتاب این رویداد اختصاص می دهند، به همان اندازه نیز در انتشار و بازتاب وسیع، گسترده و جهانی رویدادهای فرهنگی، هنری و ادبی اهتمام فراوان دارند. پایگاه های اینترنتی خبری، نشریات و مطبوعات، رادیو، تلویزیون و شبکه های ماهواره ای نیز در این شرایط، با اختصاص مهم ترین بخش خود به مرور سرفصل های اخبار، اتفاق ها و رویدادهای ادبی- هنری، به بازتاب این جریان های فرهنگی می پردازند. بی تردید در دنیای معاصر به سبب مشکلات فراوانی که برای مردم وجود دارد، رسانه های تصویری جایگاهی فراتر از نشریات و رسانه های نوشتاری و مکتوب یافته اند. اگر امروز ما جزئی ترین اخبار ادبی- هنری جهان را بر تلکس های خبری، سایت های اینترنتی و شبکه های ماهواره ای پی گیری می کنیم، نشان از سیاست های ویژه و منحصر به فرد آن ها، در انتقال، بازتاب و بررسی شرایط ادبی- هنری جامعه خویش به جهانیان دارد. بی شک با توجه به طیف انبوه مخاطبان و در اختیار داشتن رسانه های پیشرفته خبری، می توان ثانیه به ثانیه از اخبار و رویدادهای سیاسی، اقتصادی، ادبی، هنری و اجتماعی آن ها آگاه شد. اگر امروز رخدادهای ادبی و هنری غرب با سرعتی فزاینده و در شمارگان بالا به اطلاع مخاطبان جهانی می رسد باید آن را مرهون سیاست های منسجم دانست که به منظور معرفی، شناسایی و تسلط ادبی و هنری آن ها بر دیگر کشورها پایه ریزی شده است. البته اگر وجه اطلاع رسانی این قضیه را نیز از نظر دور نداشته باشیم، باید اعتراف کرد که جهان ادبیات و هنر برای آن ها به همان میزان ارزشمند و مهم است که رخدادهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی برایشان در کانون توجه قرار می گیرد. اما متاسفانه ما با وجود برخورداری از ادبیات، هنر و فرهنگ گرانسنگ و دیرینه پایمان، هنوز سهم چندانی در رسانه های تصویری خود نداریم. صدا و سیما به عنوان رسانه ملی چنان در انتشار و بازتاب مهم ترین رخدادهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی رویه ای افراطی را پیش گرفته که چندان جایی برای اطلاع رسانی اخبار ادبی- هنری باقی نمانده است. اگر بخش های مختلف خبری صدا و سیما را در نظر بگیریم به این حقیقت تلخ می رسیم که سهم ادبیات و هنر کشور در این رسانه و بازتاب رخدادهای هنری و ادبی و اطلاع رسانی آن به مخاطبان مشتاق چنان اندک است که گاه مایه تاسف اهالی فرهنگ، ادب و هنر را فراهم می کند. در شرایطی که برای کوچک ترین موضوع سیاسی، اقتصادی و اجتماعی میزگردهای کارشناسی تشکیل داده می شود و با حضور صاحب نظران به بحث و تبادل نظر می پردازند، برای مهم ترین رخداد ادبیات و هنر کشور اگر به نظر آنان قابل طرح باشد، در حد یک خبر کوتاه و گذرا به آن بسنده می شود. شمار اندک برنامه ها و جنگ های ادبی، هنری، سینمایی، نبود میزگردهایی درخصوص مباحث ادبیات و هنر، اختصاص نیافتن شبکه ای به پخش، بررسی و نقد رویدادهای هنری- ادبی و... آن هم با توجه به نقش مهم، سرنوشت ساز و تاثیرگذار ادبیات و هنر بر تحولات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی موضوعی نیست که بتوان به سادگی از کنار آن گذشت. به راستی چند درصد از مخاطبان ادبیات، فرهنگ و هنر، جدیدترین و مهم ترین رخدادهای این عرصه را از طریق رسانه ملی پی گیری می کنند؟ در حالی که بیشتر نشریات و مطبوعات با اختصاص صفحه ای خاص به این موضوعات و نیز در نظر گرفتن ستون های خبری ویژه در بازتاب اخبار هنری، ادبی و سینمایی کشور تلاش شایان توجه و درخور تقدیری دارند، بی توجهی رسانه ملی به مسائل مهم این عرصه، جز این که اعتبار خود را به عنوان یک رسانه فراگیر و ملی زیر سوال ببرد و موضع مخالف خود را با ادبیات و هنر آشکار کند، پیامد دیگری به همراه ندارد. به راستی چند درصد از اخبار روزانه صدا و سیما به انتشار و بازتاب رخدادهای ادبی- هنری اختصاص دارد؟ چند درصد از اخبار مهمی که روزانه در نشریات و مطبوعات کشور به چاپ می رسد، از طریق رسانه ملی به گوش مخاطبان می رسد؟ تا چه میزان این رسانه در تعالی عرصه های ادبی و هنری کشور -به جز در ایام مناسبتی- که آن هم در حد یک اشاره کوتاه بوده، کوشیده است؟ شمار برنامه های تخصصی و میزگردهای ادبی- هنری و حضور صاحب نظران عرصه ادبیات و هنر در رسانه ملی تا چه حد است؟

اگر بخواهیم با آمار و ارقام درصدد پاسخ گویی به این پرسش ها برآییم، شاید حسرت دیگری در دلمان جا خوش کند و آه از نهادمان برآید. اما آنچه مسلم است این است که رسانه ملی به عنوان رسانه ای فراگیر که وظیفه آن اطلاع رسانی، برنامه سازی های متفاوت در عرصه های مختلف، تنویر افکار عمومی و فراهم کردن بستری لازم برای حضور بیشتر فرهیختگان و صاحب نظران است، در عرصه ادبیات و هنر نتوانسته است نقش تاثیرگذار خود را به انجام رساند. در حالی که جزئی ترین خبر سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بارها و بارها در بخش های مختلف خبری رادیو و تلویزیون و در ساعات مختلف از شبکه های مختلف پخش می شود. مهم ترین اخبار عرصه ادبیات و هنر در کنداکتور پخش این رسانه جایی ندارد. درشرایطی که برای هر موضوع پیش پا افتاده و بارها مطرح شده ای، مصاحبه، گزارش، میزگرد و نقد برگزار می شود، کمتر شبکه ای درخصوص ادبیات و هنر کشور به برنامه سازی می پردازد.این حقیقت تلخ زمانی بیشتر آزاردهنده می شود که همین اخبار در شبکه های مختلف ماهواره ای خارج از کشور به نحو گسترده ای پوشش می یابد و با تهیه گزارش های مختلف سعی در جذب مخاطبان عرصه ادبیات و هنر ایران به خود را دارند. در حالی که شبکه های بی.بی.سی، سی.ان.ان، یورو نیوز، العالم، بلومبرگ، الجزیره و زی. اد.اف با برگزاری دوسالانه هنری ونیز و حضور پررنگ هنرمندان ایرانی، بخش مهمی از برنامه های بخش فرهنگی خود را به بازتاب این رویداد، گفت وگو با هنرمندان ایرانی و نمایش آثار هنرمندان ایرانی در این رخداد معتبر بین المللی اختصاص می دهند، شبکه های مختلف تلویزیون ایران بدون هیچ اشاره ای به چنین رخداد مهم و بحث برانگیزی، به پرکردن آنتن های خود با برنامه های سیاسی و اقتصادی می پردازند. زمانی که فروش آثار هنری ایران در حراج «ساتبی» خبرنگاران شبکه های مختلف را به این محل می کشاند که با تهیه گزارش های تصویری و صوتی ناخواسته به مطرح کردن نام ایرانیان بپردازند، با هیچ گونه بازتاب تصویری و شنیداری از این خبر مهم در رسانه های ملی مواجه نمی شویم. اگر مدیران، مسئولان و سیاست گذاران رسانه ملی به این حقیقت برسند که زیربنای توسعه ملی، توجه به پایه های فرهنگی از جمله ادبیات، هنر و سینمای کشور است، بی شک به این عرصه سرنوشت ساز اهمیت بیشتری می دهند. هنگامی که هم زمان با بزرگ داشت فردوسی در ایران خبرنگار شبکه «ART» به میان صاحب نظران و فردوسی شناسان از کشورهای مختلف می رود و با تهیه گزارش هایی از آذربایجان، ارمنستان، ایتالیا، آلمان، روسیه، ترکیه به بازتاب تصویری حضور تندیس های فردوسی در این کشورها می پردازد، صدا و سیمای ما از پوشش خبری  همایش ها، سخنرانی ها و میزگردهایی که در همین خصوص در کشورمان برگزار می شود، پرهیز می کند. انگار باید بپذیریم که آن ها برایمان دایه مهربان تر از مادرند.بی شک با استمرار چنین روندی دور از ذهن نیست که به سبب بی توجهی رسانه ملی به عرصه ادبیات و هنر در وجوه گوناگون خبری، تحلیلی، نقد و بررسی، در آینده ای نه چندان دور، نسل آینده کشور باید حتی نام مفاخر ادبی و هنری کشورش را، از زبان گویندگان شبکه های مختلف ماهواره ای بشنود.

رونق و تولید انبوه فیلم های ۹۰ دقیقه ای با جذب کارگردانان سینما ابتدا به حمایت تلویزیون از سینما تعبیر شد، اما این روند در طول زمان تغییر کرد و اکنون تولید فیلم های تلویزیونی با توجه به کاهش کیفیت این فیلم ها و رکود فیلم سازی، تهدیدی برای سینما محسوب می شود.

تولید فیلم های تلویزیونی در سال های اخیر رونق داشته و سازمان صدا و سیما، از طریق خط تولید وسیعش نیازهای خود به پخش و نمایش فیلم های سینمایی را تامین کرده است. ساخت فیلم های ۹۰ دقیقه ای در این سبک و شیوه می تواند پیامدهای مثبت و منفی داشته باشد.

بازاری که تلویزیون برای فعالیت سینماگرانی فراهم کرده که به دلیل شرایط بحرانی سینما، نمی توانند فرصت کار داشته باشند، فریبنده و جذاب است. میزان دستمزدها با توجه به زمان کوتاه تولید این فیلم ها در تلویزیون بسیار بالاست و سینماگران از فعالیت در تلویزیون استقبال می کنند.تعداد قابل توجهی از بازیگران که دیگر نمی توانند نقش های اصلی در سینما بازی کنند، پای ثابت فیلم های تلویزیونی هستند و به برکت تولید این آثار همچنان به عنوان بازیگر فعالیت می کنند. اما نظارت محدود بر تولید این آثار و شتابی که بر ساخت آن ها حاکم است، باعث شده بیشتر فیلم های تلویزیونی با اشکال ها و نواقص ساختاری فاحش روبه رو باشد.بیشتر این آثار که نام کارگردان های گمنام و جوان را بر پیشانی دارد، به سیاه مشق هایی می ماند که نمایش آن از شبکه های پربیننده تعجب برانگیز است. ساخت فیلم های تلویزیونی می تواند عرصه ای برای آموختن و تجربه کردن کارگردان های جوان باشد تا با هزینه ای کمتر و در زمانی محدود الفبای سینما را بیاموزند. این عرصه که می تواند زمینه رشد و بالندگی نسل تازه ای از فیلم سازان را فراهم کند، به دلیل نیاز شبکه ها به پخش فیلم و تولید پرشتاب برنامه، به مسابقه ای برای پر کردن آنتن تبدیل شده است.نمایش فیلم های تلویزیونی با کیفیت های نازل در حالی که بسیاری از فیلم های سینمایی نمی تواند روی پرده برود، سوال برانگیز است. اگرچه تعدادی از این فیلم ها نام سازندگانشان را بر سر زبان انداخت، اما این جریان پس از مدتی به دلایل مختلف از جمله نیاز شبکه ها به پخش برنامه در ساعت های بیشتر، به شکلی ادامه پیدا کرد که کیفیت قربانی کمیت شد.فیلم های تلویزیونی در شرایط فعلی، پاسخ گوی نیاز مخاطب جدی و منتقدان نیست اما هدف پر کردن آنتن را تامین کرده است. در هفته تعداد قابل توجهی از این فیلم ها از شبکه های مختلف روی آنتن می رود و اخبار ساخت این آثار در شکل وسیع منتشر می شود. سهم سینمای ایران از رسانه ملی محدود شده است اما سینماگران در تلویزیون، مشغول ساخت فیلم و مجموعه هستند.دستمزدهایی که برای تولید فیلم و مجموعه به سینماگران داده می شود، آن قدر وسوسه کننده است که بازیگران ترجیح می دهند عطای حضور در سینما را به لقایش ببخشند. بیشتر تهیه کنندگان بخش خصوصی نیز از بالا بودن دستمزدها در تلویزیون ناراضی هستند و معتقدند که تلویزیون بازار سینما را به هم ریخته است.فیلم تلویزیونی پدیده ای منحصر و محدود به شبکه های داخلی نیست، شبکه های مختلف خارجی هم فیلم تولید و پخش می کنند و با هزینه ای کمتر از بودجه یک فیلم سینمایی تلاش می کنند بخشی از نیاز مخاطب به دیدن فیلم را تامین کنند، اما آن چه در شبکه های داخلی اتفاق می افتد گاهی جز نمایش خامی، بی تجربگی و سطحی نگری نیست.تهیه کننده فیلم سینمایی «آل» دلیل بی توجهی منتقدان را به فیلم های تلویزیونی، فقدان انگیزه هنری در ساخت این آثار دانست.

علی معلم  گفت: تا زمانی که فیلم های ۹۰ دقیقه ای بی برنامه و بی کیفیت ساخته می شود و در جلب توجه مخاطبان و منتقدان توفیقی کسب نمی کند، نباید توقع داشت منتقدان این آثار کم اهمیت و بی محتوا را ارزیابی و بررسی کنند.وی افزود: در سال های اخیر شاهد تولید انبوه فیلم های تلویزیونی بوده ایم و این تولیدات به نوعی زنگ تفریح، عرصه ای برای بخت آزمایی و منبع درآمدی برای افراد شاغل در این حرفه تبدیل شده و از نظر ساختار بی ارزش و از جنبه زیباشناسی با مشکل روبه روست و با کارکردهای مشخص و زمان دار ساخته می شود.معلم گفت: در صورتی که هدف تولید فیلم های ۹۰ دقیقه ای را ایجاد زمینه اشتغال برای فیلم سازان بدانیم، این پروژه با موفقیت روبه رو بوده و اگر به دنبال دستاوردی دیگر بوده ایم، باید بدانیم این پروژه با شکست مواجه شده است.وی گفت: رسانه ملی بهتر است با مشخص کردن اهدافی برای خود و با شرایط گذاری وارد جریان تولید در بخش خصوصی شود و از طریق سرمایه گذاری در آن بخش، تغذیه ای مناسب با استانداردهای قابل قبول برای مخاطبان خود به ارمغان آورد.کارگردان فیلم تلویزیونی «پدر کاغذی» نیز ضعف مدیریت نیروی انسانی را عامل اصلی افت کیفیت فیلم های تلویزیونی دانست.علیرضا اسحاقی گفت: با توجه به این که نویسندگان و کارگردانان به طور مستقیم با ذائقه تماشاچی در تماس و بر آن تاثیرگذار هستند، در ساخت برنامه ها و فیلم های تلویزیونی مهم ترین عامل، چیدمان درست گروه پروژه است که باید دارای تجربه و تخصص باشند.کارگردان فیلم سینمایی «تله روباه» ادامه داد: زودبازده بودن به کار لطمه می زند و این که تلویزیون خوراک می خواهد توجیه مناسب و پذیرفتنی برای ساخت فیلم های تلویزیونی طی چند روز، با عوامل غیرحرفه ای و با بودجه اندک نیست.وی افزود: فیلم های تلویزیونی معمولا در ۲۰ روز ساخته می شود و در این مدت کوتاه نباید انتظار یک تولید قابل قبول را داشت. متاسفانه به سابقه عوامل در تولید این فیلم ها اهمیت داده نمی شود، صدابردارها بوم من هستند، دستیاران تصویربردار تصویربرداری می کنند، دستیارهای کارگردان، کارگردانی می کنند، عوامل غیرحرفه ای پول کم می گیرند و حاصل کار هم قابل دفاع نیست.اسحاقی تاکید کرد: تلویزیون عرصه ای برای تربیت نیروی انسانی نیست و بهتر است با به وجود آوردن شرایط و امکانات برای دانشجویان این حرفه مسئولیت را به دانشگاه ها واگذار کنیم و فراموش نکنیم اگر به روند تولید و ارائه آثار ضعیف و کم بار ادامه دهیم، مخاطبان قربانیان این بازی خواهند بود.کارگردان فیلم سینمایی «چپ دست» نیز درجه بندی فیلم های ۹۰ دقیقه ای براساس کیفیت را برای برآورد بودجه ضروری دانست.آرش معیریان گفت: تلویزیون به عنوان رسانه ای که با سلیقه جمعی و عام روبه روست اطلاعات تربیتی، اخلاقی و رفتاری را به مخاطبان منتقل می کند، وظیفه مهمی در قبال مردم دارد و فقط به سرگرم کردن مخاطب نمی پردازد.وی درباره کیفیت این فیلم ها گفت: متاسفانه درجه بندی کیفی برای این آثار وجود ندارد و به هر اثر بدون توجه به این که در چه گونه ای ساخته می شود، بودجه ثابت تعلق می گیرد. اگر آثار با توجه به سابقه کارگردان و تهیه کننده و در مرحله عقد قرارداد و تصویب درجه بندی شود و بودجه هایی متناسب با درجه تعیین شده برآورد و ارائه شود با ارتقای کیفیت این آثار مواجه می شویم.رضا درستکار نیز بی توجهی به کیفیت فیلم های تلویزیونی را عامل اصلی ضعف های تکنیکی و ساختاری این آثار دانست.این منتقد و روزنامه نگار گفت: فیلم های ۹۰ دقیقه ای به دلیل محدودیت بودجه و زمان با سرعت بالایی ساخته می شود و این مسئله به کیفیت این آثار لطمه وارد می کند. هر اثری در تاریخ هنر برای ماندگار شدن باید کیفیت گرا و مطابق با مبانی و موازین زیباشناسی باشد، فیلم های ۹۰ دقیقه ای از این قاعده مستثنا نیست و اگر فیلم هایی براساس قواعد و اصول رایج در دنیا ساخته شود حتما با استقبال مخاطبان و منتقدان مواجه می شود.درستکار درباره پایین بودن کیفیت فیلم های تلویزیونی گفت: مهم ترین عامل افت کیفیت این آثار، سفارشی بودن آن هاست. تلویزیون به عنوان متولی اصلی این عرصه، تولید فیلم های ۹۰ دقیقه ای را جدی نگرفته و به این ترتیب موجب پایین آمدن کیفیت این آثار شده است. کیفیت این فیلم ها برای مدیران شبکه ها اهمیت ندارد و به دنبال پر کردن آنتن هستند.وی افزود: برای افزایش کیفیت فیلم های تلویزیونی و سینمایی باید شرایطی فراهم شود که رابطه بین منتقدان به عنوان نماینده افکار عمومی و وجدان بیدار جامعه با مدیران رسانه و سینما رابطه ای سالم و پویا باشد و اعتماد متقابل میان آن ها به وجود آید. نقد سازنده می تواند مسیر کارگردان ها را برای ساخت آثاری قابل دفاع هموار کند.

تلویزیون در چند سال اخیر با پیش گرفتن روندی جدید، در ساخت مجموعه های روتین، برنامه های طنز، مسابقات و سرگرمی ها و تله فیلم ها، تلاش کرده است با استفاده از فرصت های مناسب و بهره گیری از امکانات لازم، بر شمار مخاطبان شبکه های مختلف خود بیفزاید. البته با بررسی عملکرد و مرور فعالیت های این رسانه -به ویژه در عرصه تولید و ساخت فیلم های تلویزیونی- می توان این تلاش ها را تا حد زیادی کارآمد و مثبت ارزیابی کرد. جذب کارگردانان حرفه ای سینما، بهره گیری از عوامل فنی و بازیگران نام آشنا، تشکیل گروه های حرفه ای در زمینه فیلم نامه نویسی، در اختیار داشتن شبکه های مختلف با رویکردهای گوناگون و... سبب شد تا تلویزیون با ساخت و تولید انبوه فیلم هایی با مضامین مختلف انتظار مخاطبانش را تا حد زیادی برآورده سازد.هرچند از جهاتی این رویکرد و رشد فزاینده آن، تهدیدی برای سینمای کشور به شمار می آید.

به هر حال روزی نیست که خبر آغاز تولید یک فیلم تلویزیونی بر تلکس خبرگزاری ها و نشریه ها منتشر نشود. اما آن چه در عرصه ساخت تله فیلم ها حائز اهمیت است، رشد کمی این تولیدات و کمبود زمان برای پخش آن هاست. به گونه ای که هم اکنون روند تولید فیلم های تلویزیونی به گونه ای است که بیشتر آن ها، پس از گذشت مدت زمان نسبتا طولانی از پایان تولید، هنوز در نوبت پخش قرار دارند و منتظرند تا پروانه ورود به قاب شیشه ای را بگیرند؛ میهمانانی که به سفارش میزبان دعوت شده اند اما هنوز کارت دعوتی، برایشان نیامده است. در فرصتی کوتاه به مرور فیلم هایی پرداخته ایم که در انتظار روانه شدن بر آنتن پخش به سر می برند، یا در نیمه راه تولید می باشند. البته در این میان فیلم هایی را هم که قرار است به زودی به کاروان آثاری بپیوندند که در صف پخش نوبت گرفته اند، از قلم نینداخته ایم. بی تردید چنان چه در سیاست های تلویزیون در زمینه پخش، تجدید نظرهای لازم صورت نگیرد، دور از ذهن نیست که کارگردانان فعال سینما، که در حال حاضر تلویزیون را برای فعالیت انتخاب کرده اند، بازیگرانی که با تلویزیون قرارداد بسته اند، عوامل فنی در عرصه تدوین، فیلم برداری، ساخت موسیقی و... امیدهایی را که به قاب شیشه ای بسته بودند، نقش بر آب ببینند و به خانه اصلی خود -سینما- بازگردند. بی تردید روند تولید و پخش فیلم های تلویزیونی با حضور کارگردانان و بازیگران حرفه ای سینما، تاثیر بسزایی در جذب مخاطب دارد. اما به شرطی که مدیران رسانه ملی، نسبت به سیاست های پخش اهتمام بیشتری داشته باشند.

عبدالحسین برزیده که در عرصه کارگردانی سینما فعالیت دارد، پس از ساخت مجموعه مناسبتی «مثل هیچ کس»، فیلم تلویزیونی «چیزی شبیه معجزه» را، پس از پایان مراحل فنی، برای پخش به سیمافیلم تحویل داده است. این فیلم تلویزیونی که نخستین تجربه «برزیده» در این عرصه می باشد، داستان سه خانواده است که در یک مجتمع مسکونی زندگی می کنند و هر یک با مفهوم «مرگ»، «زندگی» و «برزخ»، دست به گریبان هستند. احمد نجفی، مهسا کرامتی، سحر زکریا، شهرام پوراسد و ابراهیم برزیده از جمله بازیگران «چیزی شبیه معجزه» هستند. این فیلم برای پخش از شبکه سوم، تهیه و تولید شده است. برزیده کارگردانی فیلم های «دکل» و یک اپیزود از «قصه های شهر جنگی» را، در کارنامه سینمایی خود دارد.

 مسعود آب پرور که کارگردانی فیلم های سینمایی «قتل آنلاین» و «ساعت ۲۵» را در کارنامه دارد، ساخت فیلم تلویزیونی «سکو» را به پایان رساند. این فیلم که هم اکنون آماده پخش از یکی از شبکه های سیماست، داستان مهندس جوانی را روایت می کند که در مناقصه و طراحی و ساخت سکوی نفت، با چند شرکت معتبر بین المللی رقابت می کند. زیبا بروفه، ناصر ممدوح، بهمن دان، میرطاهر مظلومی، صدیقه کیانفر و سیروس کهوری نژاد، در تله فیلم «سکو» به ایفای نقش پرداخته اند.

کیانوش عیاری کارگردان صاحب نام سینما که سال گذشته، مجموعه تلویزیونی «روزگار قریب» وی از سیما پخش شد، این بار به عنوان تهیه کننده فیلم تلویزیونی «از یاد رفته» به قاب شیشه ای بازگشته است.

«محمد قاسمی» به عنوان کارگردان «از یاد رفته»، در این فیلم داستان جوانی را به تصویر کشیده است که در روزهای پایانی خدمت سربازی، با پیرزنی مواجه می شود که خانواده اش را گم کرده است. وی تلاش می کند این پیرزن را به نوه اش برساند.

مهران رجبی، معصومه اسکندری، محمدرضا داوودنژاد، علی طالب لو، یوسف خداپرست و مصطفی اعلایی، از جمله بازیگران فیلم تلویزیونی «از یاد رفته» هستند که در نوبت پخش قرار دارد.

علیرضا امینی کارگردان فیلم های سینمایی «نامه های باد»، «زمان می ایستد» و «استشهادی برای خدا»، دومین فیلم تلویزیونی خود پس از «تلخون» را، با عنوان «بند آخر» برای بازبینی و قرار گرفتن در نوبت پخش به شبکه اول سیما تحویل داده است. «بند آخر» روایت گر داستان زندگی چهار مجرم است که بر اثر یک حادثه، از زندان فرار می کنند. نیما شاهرخ شاهی، بهزاد خداویسی، امیرحسین رستمی، بابک مرادی و سیامک جعفری در این فیلم حضور دارند.

شاهرخ دولکو نیز ماه گذشته مراحل فنی نخستین فیلم تلویزیونی خود را با عنوان «بازگشت»، برای پخش تحویل شبکه یک سیما داده است. داستان این فیلم درباره مردی است که به او هفت روز مهلت داده می شود، تا از زندان خارج شود و مدرک بی گناهی خود را بیاورد. حسین یاری، آتیلا پسیانی، شاهرخ فروتنیان، سعید ابراهیمی فر، رسول توکلی، قربان نجفی، مریم سلطانی و لیلا ارجمند، در تله فیلم «بازگشت» حضور دارند. تهیه کننده این فیلم «عباس رافعی» است که کارگردانی فیلم های سینمایی «راز مینا»، «پروانه»، «آفتاب بر همه یکسان می تابد» و «کیمیا و خاک» را در کارنامه اش دارد.

سعید ابراهیمی فر کارگردان فیلم های سینمایی «مواجهه»، «تک درخت ها» و «نار و نی»، ساخت فیلم تلویزیونی «ایران بیست سال بعد» را به پایان رسانده و این فیلم آماده پخش شده است.

داستان این فیلم که به سفارش شبکه اول در تهران جلوی دوربین رفت، درباره زنی به نام «شیرین» است که از آمریکا به ایران آمده، تا سهم خود را از شرکت آجرسازی پدرش دریافت کند. مهدی پاکدل، قاسم زارع، نازنین فراهانی و مهدی عبادتی، در تله فیلم «ایران بیست سال بعد» ایفای نقش کرده اند.

سعید ابراهیمی فر پیش از این، فیلم «ماه قرمز» را برای تلویزیون کارگردانی کرده است.

 بهنام بهزادی کارگردان فیلم سینمایی و تحسین شده «تنها دوبار زندگی می کنیم»، ساخت فیلم تلویزیونی «بغض شیشه ای» را به نیمه رسانده است. این فیلم داستان دختری به نام «خاطره» را روایت می کند. وی به خواستگارش جواب منفی می دهد و سپس، عازم خارج از کشور می شود.

پریوش نظریه، کتانه افشاری نژاد، قاسم زارع، رامین راستاد، علیرضا آقاخانی و پروین امیرحسینی، از جمله بازیگران «بغض شیشه ای» هستند.

«غافل» عنوان فیلمی تلویزیونی است که به کارگردانی «منوچهر هادی»، آماده پخش شده است. این فیلم داستان جوانی را به تصویر می کشد که در آستانه ازدواج، متوجه می شود که برخلاف گفته اطرافیان پدرش نمرده است. محمود پاک نیت، مهوش صبرکن، یوسف تیموری، سپیده خداوردی و دیبا شیرمحمدی در این فیلم بازی کرده اند.

«موش و گربه» به کارگردانی «حسن لفافیان» نیز قرار است از شبکه اول سیما، به روی آنتن پخش رود.

در این فیلم که مضمونی معمایی و پلیسی دارد، آزیتا حاجیان، امیرمحمد زند، مرجان شکوفگی و انوشیروان ارجمند حضور دارند.

 «عزیزی که ناپدید شد» برای پخش از شبکه سوم آماده است. این فیلم به کارگردانی «منوچهر هادی» داستانی اجتماعی دارد و بهنوش طباطبایی، امیررضا دلاوری، علی رزینی و ریما رامین فر، از جمله بازیگران این فیلم هستند.

 «آشیانه ای برای زندگی» نیز مراحل پایانی تدوین را سپری می کند، تا برای پخش از تلویزیون آماده شود. این فیلم که «حمید طالقانی» آن را کارگردانی کرده است، داستان زندگی پیرمردی را بازگو می کند که پس از مرگ همسرش، دچار افسردگی و توهم می شود. زنده یاد خسرو شکیبایی، فریبا متخصص، ابراهیم آبادی، بهزاد رحیم خانی، افشین سنگ چاپ، کیانوش گرامی و کیومرث ملک مطیعی، در «آشیانه ای برای زندگی» ایفای نقش کرده اند.

 «شاهد عینی» به کارگردانی «مهدی گلستانه» و بازی ناصر ممدوح، عبدالرضا اکبری، ستاره اسکندری، حسن جوهرچی، سعید داخ و غزاله جزایری، از دیگر فیلم هایی است که برای پخش از شبکه دوم سیما، در نوبت پخش قرار گرفته است. داستان این فیلم درباره صاحب یک کارخانه است که بر اثر دخالت های دامادش در کار وی، دچار مشکلاتی می شود.

 «داستان دوست» را نیز «سعید عقیقی» منتقد سینما و فیلم نامه نویس، به عنوان نخستین تجربه تلویزیونی اش، آماده پخش کرده است. در این فیلم که روایت دیدار دو برادر پس از سال ها دوری از یکدیگر است، آهو خردمند، فرخ نعمتی، مهدی احمدی، لیلا زارع و محمدرضا افشار نقش آفرینی کرده اند. سعید عقیقی فیلم نامه آثار «هفت پرده»، «شب های روشن» و «صداها»ی فرزاد موتمن را نوشته است.

 «یک بام و دو هوا» به کارگردانی «انوشیروان حداد» و بازی گوهر خیراندیش، محمد مطیع، سیروس ابراهیم زاده و آناهیتا اسماعیل خانی، برای پخش از شبکه سوم سیما، مراحل پایانی خود را پشت سر می گذارد. داستان این فیلم درباره زوجی است که با هم اختلاف دارند، اما موضوعی دوباره آن ها را به هم علاقه مند می کند.

 «سایه های بلند باد» نیز که درباره سرقت ادبی از نویسنده ای فقیر و توطئه هایی است که برای تضییع حقوق وی انجام می گیرد، آخرین مراحل تصویربرداری را پشت سر می گذارد.

سیما تیرانداز، امیریل ارجمند، حمیدرضا پگاه، مهرداد ضیایی، احمد ساعتچیان و نگار عابدی ایفای نقش دارند.

 «تابستان عزیز» نیز مراحل پایانی تدوین را سپری می کند تا روانه آنتن پخش شبکه یک سیما شود. امیرشهاب رضویان که ساخت فیلم های سینمایی «سفر مردان خاکستری»، «مینای شهر خاموش» و «تهران ساعت هفت صبح» را در کارنامه دارد، این فیلم تلویزیونی را کارگردانی کرده است. در نخستین فیلم تلویزیونی رضویان که مضمونی دینی دارد، مهران رجبی، سروش صحت، حمیرا ریاضی، هومن ذبیحی و فریبا آهنگ ایفای نقش کرده اند.

 «سرگیجه» مسعود آب پرور نیز با پایان مرحله میکس، آماده پخش شده است. در این فیلم تلویزیونی که فضایی معمایی- حادثه ای دارد، سیما تیرانداز، محمد حاتمی، بیژن امکانیان، بهناز توکلی و منصور میرزابابایی حضور دارند.

جدای از فیلم هایی که تمامی مراحل فنی را پشت سر گذاشته و آماده پخش شده یا در نوبت پخش قرار گرفته اند، برخی فیلم ها نیز مرحله پیش تولید را پیش رو دارند یا به تازگی جلوی دوربین رفته یا قرار است به زودی کلید بخورند.

فیلم های تلویزیونی «دکان های پیامبری» به کارگردانی مهدی علی میرزایی با بازی رامین راستاد، «خانم بزرگ خواب می بیند» به کارگردانی مهرداد متولی و بازی فردوس کاویانی، زهره مجابی، روشنک عجمیان و آتش تقی پور، «کاکوئا»ی اسماعیل فلاح پور با بازی اصغر همت و قاسم زارع، «تنهایی رود» علیرضا رزازی فر با بازی حسن پورشیرازی، «او هیچ گناهی نداشت» داوود اخویان با بازی مجید مظفری و فرخ نعمتی، «بادبادک» حسینعلی لیالستانی، «بهترین چای زندگی» سیروس حسن پور، «سفر سبز» سعید ابراهیمی فر، «کلیه بازیگران عصر جدید» حسن هدایت، «سنگ اول» ابراهیم فروزش، «برندگان» ایرج حبشی، «آبراه» محمد نوریزاد، «موندو»ی شهروز شکورزاده، «پروانه» علیرضا شاه حسینی، «تندباد مایا»ی علی عبدالهی زاده، «راز یک پروانه» مهدی ودادی، «پروانه های آبی عیسی» بیژن شکرریز، «لذت حقیقت» فریدون فرهودی و «بلور باران» به کارگردانی مهدی صباغ زاده، از جمله آثاری است که وارد بزرگراه تولید شده اند. با روند فزاینده تولید فیلم های تلویزیونی، دور از ذهن به نظر نمی رسد که با وجود شبکه های مختلف و در اختیار داشتن امکانات پخش و نمایش، این آثار نیز دچار سرنوشتی مشابه فیلم های سینمایی شود. به گونه ای که شماری از آن ها با وجود گذشت سال ها از تولید و ساخت، هنوز در نوبت اکران قرار دارند؛ یا تعدادی که دیگر هیچ امیدی به هم نشینی با پرده سینما ندارند؛ یا آثاری که به جای سالن های سینما روانه شبکه خانگی شده است. البته هنوز فیلم هایی را که از سال ها پیش در قفسه های وزارت ارشاد دارند خاک می خورند و در بلاتکلیفی به سر می برند باید به این گروه از آثار افزود. خدا کند فیلم های تلویزیونی سرنوشتی چنین تلخ نداشته باشند!

ادبیات، فرهنگ و هنر ایران در طول تاریخ پرفراز و نشیبش، برای شکوفایی و بالندگی با چالش ها، دشواری ها ، موانع و گاه نیز بن بست هایی مواجه بوده است. اما خوشبختانه پس از پیروزی انقلاب اسلامی و روی دادن حماسه ای عظیم، سرچشمه ای تمام ناشدنی برای تغذیه فرهنگی، ادبی و هنری فراهم آمد که با استفاده به جا و بهره گیری مناسب از آن، می توان انتظار افقی روشن تر در عرصه ادب و هنر کشور را داشت.

در چند سال اخیر مسئولان و سیاست گذاران فرهنگی- هنری، برای ملی و جهانی شدن سینما، ادبیات و هنر ایران راهکارهایی را در دستور کار خویش قرار داده اند. خط مشی هایی که بی تردید هدف از ارائه آن ها، تجلی «هویت ملی» در آثار ادبی و هنری کشور بوده است. نباید از خاطر برد همان گونه که هویت قومی و جنبه های بومی در عرصه ادبیات، سینما، تئاتر، هنرهای تجسمی و دیگر شاخه های هنری باید حفظ و صیانت شود، به همان میزان نیز باید در اعتلای وجهه ملی و هویت مندی فرهنگ، هنر و ادب ایرانی کوشید. در چند سال گذشته نیز بحث «سینمای ملی»، «ادبیات ملی» و «هنر ملی»، همواره در کانون توجه سیاست گذاران، صاحب نظران و اهالی ادب و هنر کشور بوده است. اما این که چرا با وجود تلاش های گاه و بیگاه هنوز وجهه بومی برخی آثار ادبی و هنری ایران، در مقایسه با ابعاد ملی و جهانی آن پررنگ تر است، نیاز به بررسی و موشکافی بیشتری دارد. بی شک در زمینه اعتلای ادب و هنر ملی ایران، سینما پیشتازتر از دیگر هنرها بوده است. حضور پررنگ سینمای ایران در محافل و مجامع سینمایی جهان، دریافت و کسب جوایز معتبر بین المللی، حضور سینماگران در عرصه های مختلف از جمله در مسند داوری جشنواره های جهانی و درخشش مستمر فیلم های ایرانی در رقابت های بین المللی گواه این ادعاست. اما این که آثار سینمای ایران تا چه میزان توانسته است تصویرگر هویت ملی و ایرانی باشد، نیاز به ارزیابی بیشتری دارد. به ویژه آن که سینمای ایران تاکنون از این فرصت درخشان و طلایی- حضور گسترده در مجامع سینمایی جهان- برای بازتاب، معرفی و اعتلای سینمای ملی، بهره کافی و لازم را نبرده است. ادبیات ایران نیز با توجه به گنجینه های ادبی انکارناپذیر، مفاخر صاحب نام جهانی، آثار ادبی و دوستداران فراوانش در دیگر کشورها، این توانمندی را دارد که برای رقابت و هم تراز شدن با سینما، بیش از این قد برافرازد؛ هرچند که تاکنون با برگزاری همایش های ادبی در خارج از کشور، ترجمه آثار ارزشمند ادبیات کهن به زبان های مختلف، حضور شاعران، نویسندگان و ادیبان در مجامع جهانی به منظور پاسداشت مفاخر ادبی ایران، تجلیل و تقدیر از شخصیت ها و مفاخر ادبی و تلاش در بزرگداشت و نکوداشت آن ها با حضور شخصیت های صاحب نام ادبیات جهان، تلاش شده است تا ادبیات نیز در بازتاب هویت ملی سهیم باشد.ازطرفی نیز هنرمندان شاخه های مختلف به ویژه موسیقی، نقاشی، کاریکاتور، عکس و... در حد توان برای همراه شدن با این جریان تاثیرگذار دست به خلق آثاری زده اند که امروزه در نمایشگاه ها، دوسالانه های هنری، مجامع موسیقی جهان و محافل هنری نام ایران را بر سر زبان ها انداخته است. بی شک نمی توان تلاش سینماگران، اهالی ادب و هنرمندان را در این عرصه پر فراز و نشیب نادیده گرفت. اما نکته اینجاست که متاسفانه هنوز تعریف جامع، صحیح و مشخصی از «سینمای ملی»، «ادبیات ملی» و «هنر ملی» از سوی مسئولان، سیاست گذاران و دست اندرکاران عرصه ادب و هنر کشور، ارائه نشده است. همین نبود تعریف کامل و جامع از یک فیلم ملی، اثر ادبی با هویت و رنگ و بوی ملی و نیز آثار هنری با وجهه ملی سبب شده است که سینماگران، اهالی ادبیات و هنرمندان معیار تعریف شده و خاصی برای پدید آوردن یک اثر ادبی- سینمایی و هنری با هویت ملی نداشته باشند. اگر هویت ایرانی و بازتاب آن در سینما بهره گیری از متون، فیلم نامه ها و به تصویر کشیدن پررنگ فرهنگ و هنر ایرانی باشد، باید گفت در این زمینه کم و بیش آثاری قابل تامل خلق شده است اما هنوز درخصوص ملی بودن و هویت مندی آن اتفاق نظر چندانی وجود ندارد. در عرصه ادبیات نیز با توجه به وجود گنجینه های ارزشمند و رشک برانگیزی چون اشعار فردوسی، خیام، عطار، مولانا، سعدی، حافظ و...، حضور نویسندگان و شاعرانی که در آثارشان می توان سراغ هویت ملی را گرفت، مشارکت صاحب نظران ادبیات ایران در مجامع ادبی بین المللی، برگردان آثار و شاهکارهای ادبی ایران به زبان های زنده جهان و برگزاری نکوداشت ها، هزاره ها و همایش هایی در پاسداشت مفاخر ادبی کشور که شهرت شان، مرزهای ایران را درنوردیده است، تلاش های فراوانی برای ملی شدن ادبیات انجام گرفته است اما هنوز هم بسیاری از مسئولان و صاحب نظران بر این باورند که در جهت اعتلای «ادبیات ملی» گام های اساسی برداشته نشده است. اگر به بخش های دیگر سرزمین هنر ایران هم سری بزنیم، با این حقیقت مواجه می شویم که موسیقی دانان، نوازندگان، خوانندگان، نقاشان، عکاسان و...، هر کدام با خلق آثاری باشکوه که دربرگیرنده هویت ملی ماست به این مهم توجه کافی داشته اند. حضور «استاد شجریان» به عنوان خواننده صاحب سبک ایران در عرصه موسیقی جهان، برگزاری تورهای موسیقی در کشورهای گوناگون، برگزاری نمایشگاه های هنری استاد محمود فرشچیان در کشورهای مختلف جهان، پیروزی عکاسان ایرانی در رقابت های نمایشگاهی و حضور هنرمندان در دوسالانه های بین المللی هنری و...، گواه این ادعاست. بی شک سینماگران، شاعران، مترجمان، نویسندگان و هنرمندان ایرانی تا حد ممکن، برای تجلی و بازتاب فرهنگ و هنر ملی تلاش کرده اند. در بسیاری از موارد نیز نتیجه این تلاش ها با موفقیت های چشمگیر همراه بوده است. اما نکته این که اگر قرار است در عرصه سینما، ادبیات و به طور کلی هنر وجهه ملی در معرض نمایش جهانیان گذاشته شود، مسئولان و سیاست گذاران عرصه ادب و هنر می توانند با ارائه تعریفی جامع و کامل، تبیین و تشخیص معیارها و ملاک های ادب و هنر ملی، ارائه راهکارهای لازم برای جهان شمولی بیشتر فرهنگ و هنر ملی ایران و حمایت آنان از هنرمندان برای تحقق این هدف ملی- میهنی، موانع بسیاری از پیش روی دوستداران فرهنگ و هنر ایران بردارند. مسئولانی که در سخنان، بیانیه ها، اظهارنظرها و دیدارهایشان با اهالی ادب و هنر بر سینما، ادبیات و هنر ملی تاکید می  ورزند، بهتر نیست که خود پرچمدار این نهضت جریان ساز باشند؟ به این معنا که با تصویب اساسنامه ای درخصوص ویژگی ها و شاخصه های فرهنگ و هنر ملی نگذارند تلاش های پراکنده سینماگران اهالی ادب و دیگر هنرمندان، ناخواسته به بیراهه رود؟ در آن صورت می توان امید داشت که در آینده ای نه چندان دور، جهان نه تنها با ادبیات، سینما و هنر بومی ایران آشنایی پیدا می کند بلکه آن را جزئی از فرهنگ و هنر ملی ایران می داند. چنان چه معیارها و ملاک های مشخص و مدونی برای یک اثر «سینمای ملی»، «ادبیات ملی» و «هنر ملی» تعریف و تبیین شود، بی تردید سینماگران، ادب دوستان و اهالی هنر هم چون گذشته در رشد، شکوفایی و اعتلای فرهنگ و ادب و هنر ایرانی تمام توان خود را به کار خواهند گرفت. همان گونه که در عرصه تجلی هنر و ادب بومی ایران رتبه قبولی گرفته اند؛ باشد که در آینده ای نه چندان دور سینمای ملی، ادبیات ملی و هنر ملی معرف و تجلی گر فرهنگ و هنر ایران در سراسر جهان باشد.

موج هميشگي و ساليانه حضور سينماي ايران در جشنواره فيلم كن، امسال هم گريبان رسانه هاي داخلي را گرفت و از مدتي پيش زنگ گمانه زني براي حضور سينماگران و فيلم هاي ايراني در جشنواره كن شصت و دوم، به صدا درآمد كه البته با تحليل هاي هميشگي همراه است.

با اين كه چند سالي است سينماي ايران حضوري برجسته و پررنگ در بخش مسابقه جشنواره كن نداشته است، ولي امسال هم اين موج همانند چند سال اخير به راه افتاد كه آيا سينماي ايران به بخش مسابقه كن راه پيدا مي كند؟ جواب از پيش تعيين شده اين پرسش را همه مي دانند؛ آن هم به دو دليل مهم، ولي هم چنان به اين موج مطبوعاتي دامن زده مي شود.

دليل اول تجربه سال هاي اخير سينماي ايران در كن است كه به نداشتن نماينده، در بخش مسابقه عادت كرده ايم (و اين مسئله خود وامدار جرياني چند ساله است). دومين دليل كه به نظر مهم تر مي آيد، اشراف به وضعيت توليد در سينماي ايران به خصوص در مورد فيلم سازاني است كه وجهه اي جهاني دارند.

 پارسال در آستانه كن شصت و يكم كه به حضور فيلم «ترانه تنهايي تهران» ساخته سامان سالور در بخش «دوهفته كارگردانان» انجاميد، به اين نكته اشاره شد كه آثاري از سينماي ايران در اين جشنواره مورد توجه قرار گرفته و به بخش اصلي يا بخش هاي جنبي راه يافته اند كه توليدشان در داخل كشور، خارج از روند معمول و متعارف بوده است.البته مي توان به اين نكته، سرنوشت نهايي اين آثار را هم اضافه كرد. فيلم «طعم گيلاس» عباس كيارستمي كه در دوران طلايي حضور ايران در كن توانست نخل طلاي سال ١٩٩٧ را به خود اختصاص دهد، شرايط توليد خود را در سكوت سپري كرد و اولين نمايش آن هم در جشنواره كن بود.اين جريان به روند پس از اكران فيلم هم سرايت كرد، تا اميدي به نمايش عمومي آن نباشد. سرانجام نيز پس از سال ها در ايام نوروز ٨٨ تلويزيون اقدام به پخش «طعم گيلاس» كرد كه در نوع خود اتفاقي مهم محسوب مي شود.

«خواب تلخ» محسن اميريوسفي هم كه جايزه ويژه هيئت داوران بخش نوعي نگاه كن در سال ٢٠٠٥ را دريافت كرد، هنوز به اكران محدود هم درنيامده است. در اين ميان آثاري چون «زماني براي مستي اسب ها»ي بهمن قبادي و «بادكنك سفيد» جعفر پناهي هم هستند كه توانسته اند به نمايش محدود دست پيدا كنند. فيلم پناهي دوربين طلايي جشنواره كن را در سال ٢٠٠٥ دريافت كرد.

سرنوشت مشترك فيلم هاي ايراني موفق در كن را، مي توان به شرايط توليد آن ها نيز ارجاع داد. بيشتر اين آثار در شرايط نامعمول توليد شده اند كه مي توان اين وجه را، به سكوت خبري در زمان توليد و حتي ساخت فيلم بدون مجوزهاي رسمي و قانوني اضافه كرد. شرايطي كه در نهايت به نمايش افتتاحيه برخي از اين آثار در كن انجاميده است.

امسال هم سينماي ايران در جشنواره كن شصت و دوم، حضوري كم رنگ (هم چون چند سال اخير) در بخش هاي جنبي دارد كه هم چون سال گذشته مي توان آن را به حركت هاي فردي فيلم سازان تعبير كرد. اما نكته پررنگ، نهادينه شدن اين روند توليد خارج از مسير قانوني است كه اين آثار را به توليدات زيرزميني معروف كرده است.فيلم «كسي از گربه هاي ايراني خبر نداره» بهمن قبادي از ايران، يكي از فيلم هاي بخش «نوعي نگاه» جشنواره كن شصت و دوم است. فيلمي درباره دختر و پسري جوان كه پس از آزادي از زندان، مي كوشند يك گروه موسيقي تشكيل دهند. حامد بهداد، نگار شقاقي و اشكان كوشافر بازيگران اين فيلم هستند كه بر مبناي فيلم نامه اي از قبادي و به تهيه كنندگي خود او ساخته شده است.

البته بهمن قبادي پيش از اين، با فيلم هاي «زماني براي مستي اسب ها» و «آوازهاي سرزمين مادري ام»، در بخش «دو هفته كارگردانان» و «نوعي نگاه» جشنواره كن حضور داشته است. وي حتي از اين جشنواره جوايز ويژه اي هم دريافت كرده است. اين سابقه در كنار داوري وي در بخش دوربين طلايي كن، مي تواند او را به سينماگري نام آشنا، براي مسئولان، مديران و برگزاركنندگان اين جشنواره بدل كند. فيلم جديد بهمن قبادي در شرايطي توليد شده و به عنوان نماينده سينماي ايران، به جشنواره كن راه پيدا كرده است كه خبري از توليد آن، در هيچ يك از رسانه هاي رسمي كشور منتشر نشد. در حقيقت فيلم «چه كسي از گربه هاي ايراني خبر نداره؟» بدون مجوز توليد و ساخت رسمي و قانوني توليد شد. در چنين موقعيتي كه به نظر مي رسد شيوه فيلم سازي زيرزميني، در حال تبديل شدن به يك جريان در سينماي ايران است مي توان موضع خنثي و انفعال نهادهاي رسمي را نيز مورد توجه قرار داد. در واقع سكوت وزارت ارشاد، معاونت سينمايي و امور بين الملل بنياد سينمايي فارابي كه متولي حضور فيلم هاي ايران در جشنواره هاي جهاني هستند، مي تواند سوال برانگيز و يكي از دلايلي باشد كه سبب نهادينه شدن اين جريان جديد در سينماي ايران است. در اين ميان رويكرد جشنواره كن به توليدات زيرزميني، رويكردي خاص بوده است. جشنواره فيلم كن جز بخش مسابقه اصلي، بخش هاي جنبي، نوعي نگاه، دو هفته كارگردانان، هفته منتقدان و سينه فونداسيون را هم دارد كه هر سال، جوايزي به آثار برگزيده در هر يك از اين بخش ها اهدا مي كند. سينماي ايران تا چند سال پيش در بخش هاي مختلف اين جشنواره حضوري فعال داشته و حتي در دوران اوج خود، توانسته است جوايزي هم از اين بخش ها نصيب خود كند. اگرچه چند سالي است اين حضور از بخش هاي اصلي، به بخش هاي جنبي تقليل يافته و جايزه اي پربار به همراه نداشته است. اما بايد پذيرفت همين نكته هم، پيامد حركت فردي فيلم سازان است كه اين روزها به شكل گيري جريان فيلم سازي خارج از روال قانوني و به اصطلاح زيرزميني انجاميده است.

سينما و سينماگران ايراني از ابتداي حضور خود در جشنواره كن يعني از سال ١٩٦١ تاكنون، ٥٨ حضور در اين رويداد داشته كه البته ٦ فيلم ساخته كارگردان هاي ايراني اما محصول كشورهاي ديگر بوده است. ٤٤ سينماگر ايراني تاكنون در جشنواره كن حضور داشته اند كه عباس كيارستمي با ٨ فيلم و محسن مخملباف با ٥ فيلم، بيشترين حضورها را داشته اند.

هم چنين هشت داوري و ١٦ جايزه براي سينماگران ايراني، در طول ٤٦ سال حضور سينما و سينماگران ايران در جشنواره كن به دست آمده است.

محمد اطيابي نيز پس از اعلام فيلم هاي بخش مسابقه كن ٢٠٠٩ و غيبت سينماي ايران در اين بخش از جشنواره معتبر كن

گفت: حضور بهمن قبادي در بخش نوعي نگاه و شهرام عليدي در بخش هفته منتقدان به عنوان دو كارگردان ايراني با حضور يك فيلم از كردستان عراق و يك فيلم از ايران جاي خوشحالي دارد. هرچند سينماي ايران پتانسيل بالاتري دارد.

او در عين حال با اين كه امسال، سال عجيبي در جشنواره كن است، ادامه داد: حضور در كن سرنوشت اقتصادي خيلي از فيلم ها را رقم خواهد زد. تقويم توليد را در سينماي جهان، جشنواره كن عوض كرده است. واقعيت اين است كه صنعت سينما در مقطع كنوني با توليد فيلم در تعداد زياد، كيفيت بالا و اسامي بزرگ به جشنواره كن سرازير شده است. اما اين كه چه فيلمي و با چه مشخصاتي به جشنواره كن ارائه مي كنيم، جاي بررسي و كارشناسي دارد.

اين كارشناس امور بين الملل سينماي ايران گفت: سينماي ايران براي ارائه مناسب فيلم هايش به جشنواره كن، به مناسبات حرفه اي تري نياز دارد. تهيه كننده و پخش كننده ها فيلم هايشان را ارائه مي كنند، ولي در مناسبات حرفه اي، فيلم ها به شكل ديگري ديده مي شوند. وقتي دو هزار فيلم به هيئت انتخاب كن ارائه مي شود، اعضاي هيئت انتخاب نمي توانند تمامي فيلم ها را ببينند.

فيلم هايي كه شناخته شده نيستند يا توسط كمپاني معروفي ارائه نشده اند، توسط هيئت انتخاب ديده نمي شوند. بلكه يكي از اعضا آن فيلم ها را مي بيند و اگر آن فيلم را مناسب تشخيص بدهد، به ديگر اعضاي هيئت انتخاب هم پيشنهاد مي كند كه آن فيلم را ببينند.

او با تاكيد بر اين كه، مناسبت حرفه اي در سيستم پخش بين المللي ما وجود ندارد، تصريح كرد: ما در عرصه بازاريابي جهاني دچار مشكلات زيادي هستيم و رسانه ها فقط در مقطع خاصي به اين موضوع توجه مي كنند. بنابراين بايد مسئله را جدي تر بگيريم و نياز است يك ميزگرد بابت حضورهاي جهاني سينماي ايران داشته باشيم.

اين در حالي است كه چندي پيش خبرگزاري فارس اعلام كرد كه نام پنج فيلم «وقتي همه خوابيم» بهرام بيضايي، «بيست» عبدالرضا كاهاني، «ترديد» واروژ كريم مسيحي، «عيار ١٤» پرويز شهبازي و «حيران» شاليزه عارف پور، به عنوان گزينه هاي اصلي حضور در بخش اصلي كن مشخص شده است. سينماي ايران در حالي وارد سال جديد شده است كه سال ٨٧ را، با موفقيت هاي بسيار بزرگ و پررنگي به پايان رساند.

اما به نظر بسياري از كارشناسان در ميان توليدات سينمايي ايران در سال گذشته، فيلم هايي كه قابل رقابت در جشنواره هاي مختلف باشند، به چشم نمي خورد.

به همين سبب شانس بالايي را، براي حضور پررنگ سينماي ايران در بخش اصلي جشنواره كن پيش بيني نمي كردند. با توجه به صحبت هاي جسته و گريخته اي كه از زبان مسئولان بنياد سينمايي فارابي شنيده مي شود، مي توان چنين نتيجه گرفت كه مسئولان بنياد فارابي نيز اين احتمال را جدي گرفته اند. به همين سبب امسال قصد دارند با اخذ سياست هايي جديد، حضور پررنگ تري را در بازار فيلم كن تجربه كنند.

پرونده توليد سينماي ايران در سال ٨٨، با صدور پروانه ساخت براي چهار فيلم «بخشكي شانس» به كارگرداني «كاظم راست گفتار»، جايي نزديك زمين (مهدي رحماني)، كيفر (حسن فتحي) و بعدازظهر سگي (مصطفي كيايي) گشوده شد سينمايي كه در پيچ و خم مشكلات اقتصادي، كمبود تجهيزات فني، بحران مخاطب، فيلم نامه هاي نه چندان استخوان دار، كمبود سالن هاي نمايش، سياست گذاري هاي مقطعي و... مي رود تا فصلي جديد را آغاز كند. بي ترديد سينماي ايران با وجود مشكلات فراواني كه پشت سر گذاشته و فراز و نشيب هايي كه پيش رو دارد، هم چنان در عرصه توليد پويا و فعال است. عرصه اي كه اكثر محصولات آن نيز به سبب مواجهه با بن بست هاي فراوان، مجال خودنمايي، جاي گرفتن بر پرده نقره اي و اكران عمومي را نمي يابند.پرونده توليد سينماي ٨٨ در حالي گشوده مي شود كه كمبود سالن سينما و متناسب نبودن ميزان توليد آثار سينمايي با ظرفيت نمايشي كشور،هم چون زخم كهنه اي است كه هر از گاهي سر باز مي كند. تدوين آيين نامه هاي مختلف، گروه بندي سالن هاي نمايش فيلم براي پوشش دادن مناسب اكران و استفاده از حداكثر امكانات موجود، راهكارهاي گوناگوني بوده اند كه در چند سال اخير از سوي مسئولان و دست اندركاران، براي نمايش تعداد فيلم هاي بيشتر در سالن هاي سينما به كار گرفته شده است. اما نكته مهم اين است كه پيشي گرفتن توليد از فرآيند نمايش، همواره براي سينماي ما دردسرساز بوده است. زيرا با روند فزاينده توليد، هنوز آثاري هستند كه يا مجال اكران عمومي نيافته اند و يا زمان كافي، براي ديده شدن نداشته اند. چند روز پيش خبرگزاري مهر، گزارشي درباره توليدات سينمايي ايران در سال ٨٧ منتشر كرد كه نشان گر اين بود كه شماري از فيلم هاي توليد شده سال گذشته -٣٠ فيلم- هم چنان پشت خط اكران مانده اند.برخي از اين آثار نيز هنوز در مراحل مختلف فني قرار دارند، اما با بررسي اجمالي توليدات سال هاي گذشته، مي توان به اين حقيقت تلخ رسيد كه اين تعداد فيلم، تنها در سال گذشته توليد شده و مجال نمايش عمومي را نيافته اند در حالي كه با مروري بر فيلم هاي توليدي چند سال گذشته وجه پررنگ اين فاجعه فرهنگي بيشتر نمايان مي شود.پرونده توليد سينماي ٨٨ درحالي گشوده مي شود كه كارنامه پرشماري از توليدات سينمايي سال هاي اخير، كه در بايگاني سينما هم چنانخاك مي خورند، هنوز به جريان نيفتاده است.بي شك پس از سال ها سياست گذاري هاي متفاوت در عرصه اكران، مسئولان و دست اندركاران بايد به ظرفيت نمايشي كشور آگاه بوده و توليدات سينمايي را، با توجه به امكانات نمايشي و تعداد سالن هاي كشور و نيز زمان مقرر براي اكران فيلم ها، تنظيم نمايند در اين صورت است كه ديگر براي پاك كردن صورت مسئله، نشاني اشتباه نخواهند داد. سينماي ايران در حالي ٣٠ فيلم توليد شده سال گذشته را، در عرصه نمايش بلاتكليف دارد كه نه ٣٠ فيلم كه حدود صد فيلم، پشت خط اكران صف كشيده اند.جالب اين كه شوراي صنفي نمايش قرار است آيين نامه جديد اكران را تدوين كند اما تكليف اين صد فيلم، هم چنان نامشخص و مبهم است. اوايل سال گذشته «محمود اربابي»، مديركل نظارت و ارزشيابي معاونت سينمايي اعلام كرد كه: «برخلاف سال هاي گذشته كه ايجاد فرصت، براي پررونق شدن اكران و پرمخاطب شدن فيلم ها در اولويت بوده، قرار است برنامه جديدي در اكران پيگيري شود كه براساس آن، فرصت اكران براي فيلم هاي بيشتري فراهم شود در اين صورت كم تر فيلمي در انتظار دستيابي به فرصت نمايش عمومي خواهد بود.» با نگاهي به توليدات سال هاي گذشته به اين حقيقت ناخوشايند مي رسيم كه هنوز صد فيلم از سال هاي گذشته -به استثناي توليدات سال ٨٧ و فيلم هايي كه هم اكنون مراحل فني را پيش رو دارند- در حسرت ديدن رنگ پرده سينماهاي كشور به سر مي برند. از مجموع ٣٨ فيلمي كه ازجشنواره بيست و ششم فيلم فجر آماده اكران بودند، تنها ١٧ فيلم روانه اكران شدند. در اين ميان فيلم هايي چون باد در علفزار مي پيچد (خسرو معصومي)، سبز كوچك (غلامرضا رمضاني)، نشاني (فريدون حسن پور)، مصاحبه (بهرام كاظمي)، مجرم (اصغر نصيري)، آن مرد آمد (حميد بهمني)، هامون و دريا (ابراهيم فروزش)، شب (رسول صدرعاملي)، چراغي در مه (پناه برخدا رضايي)، شب حورا (شهاب ملت خواه)، تولدي ديگر (عباس رافعي) و... هنوز امكان نمايش عمومي را نيافته اند. همچنين تعداد ٢٢ فيلم كه از جشنواره بيست و هفتم فيلم فجر، آماده اكران هستند هنوز به نمايش عمومي درنيامده اند.آثاري چون محافظ (محمدجواد كاسه ساز)، بالاتر از آسمان (فريدون حسن پور)، دختر ميليونر (اكبر خامين)، هرشب تنهايي (رسول صدرعاملي)، هرچي تو بخواي (محمد متوسلاني)، ارتفاع ٤٥/٦ (سيامك شايقي)، كتاب قرمز (مزدك ميرعابديني)، مقلد شيطان (افشين صادقي) و... فيلم هاي زيادي نيز از سال هاي گذشته پشت خط اكران باقي مانده اند. از اين صد فيلمي كه هنوز به اكران درنيامده اند، برخي شان با اين كه پروانه نمايش گرفته اند تكليف نمايش آن ها هم چنان مبهم است و در برزخ بلاتكليفي به سر مي برند. فيلم هايي چون :باز هم سيب داري (بايرام فضلي)، تك درخت ها (سعيد ابراهيمي فر)، آدم (عبدالرضا كاهاني)، فرود در غربت (سعيد اسدي)، كوچه هاي باريك (علي زماني عصمتي)، خواب ليلا (مهرداد ميرفلاح)، حافظ (ابوالفضل جليلي)، رامي (بابك شيرين صفت)، نسل جادويي (ايرج كريمي)، چشم هايت را ببند و شليك كن (عليرضا اميني)، مثل يك قصه (خسرو سينايي)، گزارش مريم (اسماعيل براري)، ژاني گه ل (جميل رستمي)، پايان راه (افسانه منادي)، گاهي واقعي (رامين لباسچي)، شهرت (ايرج قادري)، حيات (غلامرضا رمضاني)، ايران سراي من است (پرويز كيمياوي)، سبيل مردونه (جواد اردكاني)، من و دبورا (سيدضياءالدين دري)، آن سه (نقي نعمتي)، تصميم كبري (سيروس حسن پور)، قفل ساز (غلامرضا رمضاني)، ستاره مي شود (فريدون جيراني)، سفره ايراني (كيانوش عياري)، ستاره بود (فريدون جيراني)، ساكنين سرزمين سكوت (سامان سالور)، عصر جمعه (مونا زندي)، شاهزاده ايراني (محمد نوري زاد)، دلبران (ابوالفضل جليلي)، پرونده هاوانا (عليرضا رئيسيان)، زمان مي ايستد (عليرضا اميني)، گل يا پوچ (ابوالفضل جليلي)، بيدار شو آرزو (كيانوش عياري)، مواجهه (سعيد ابراهيمي فر)، شبانه (كيوان علي محمدي و كيوان بنكدار)، يادداشت بر زمين (علي محمد قاسمي)، هفت پرده (فرزاد موتمن)، گفت وگو با سايه (خسرو سينايي)، شوريده (محمدعلي سجادي)، دم صبح (حميد رحمانيان)، راه طي شده (عباس رافعي)، سوگند (شاپور قريب)، شاعر زباله ها (محمد احمدي)، تردست (محمدعلي سجادي)، نگاه (سپيده فارسي)، او (رهبر قنبري)، پل سيزدهم (فرهاد غريب)، باباعزيز (ناصر خمير)، آواي جبرئيل (سيروس رنجبر)، رقص با رويا (محمود كلاري)، جمشيد و خورشيد (بهروز يغمائيان)، يك قدم تا خدا (علي عطشاني)، گناه من (مهرشاد كارخاني)، قناري (جواد اردكاني)، آن كه دريا مي رود (آرش معيريان)، يك شب (نيكي كريمي)، تسويه حساب (تهمينه ميلاني)، چند كيلو خرما براي مراسم تدفين (سامان سالور)، آنجا (عبدالرضا كاهاني)، خواب تلخ (محسن اميريوسفي)، جزيره آهني (محمد رسول اف)، سفر به هيدالو (مجتبي راعي)، رأي باز (مهدي نوربخش)، صحنه هاي خارجي (عليرضا رسولي نژاد)، به رنگ ارغوان (ابراهيم حاتمي كيا)، دايره (جعفر پناهي)، ترانه تنهايي تهران (سامان سالور)، طلاي سرخ (جعفر پناهي)، ١٠ (عباس كيارستمي)، نيوه مانگ (بهمن قبادي)، آفسايد (جعفر پناهي)، باد ما را خواهد برد (عباس كيارستمي)، استشهادي براي خدا (عليرضا اميني)، تنها دوبار زندگي مي كنيم (بهنام بهزادي)، در ميان ابرها (سيدروح ا... حجازي)، جعبه موسيقي (فرزاد موتمن)، انتهاي زمين (ابوالفضل صفاري)، ستايش (محمدرضا رحماني)، روايت هاي ناتمام (پوريا آذربايجاني)، ماه وش (محمد درمنش)، صدسال به اين سال ها (سامان مقدم)، بازي خطرناك (حسن هدايت)، آتشكار (محسن اميريوسفي)، زمزمه بودا (حسين قاسمي  جامي)، دايناسور (پرويز شيخ طادي)، روابط (ايرج كريمي)، ماه قرمز (سعيد ابراهيمي فر)، به خاطر خواهرم (حجت ا... سيفي)، ابجد (ابوالفضل جليلي)، كارناوال مرگ (رضا اعظميان)، دوست داشتن را هجي كن (ابراهيم فروزش)، چشمك (جهانگير جهانگيري)، ملك سليمان (شهريار بحراني)، نطفه شوم (كريم آتشي)، پوسته (مصطفي آل احمد)، پاداش (كمال تبريزي) و كتاب قانون (مازيار ميري).به اعتقاد بسياري از كارشناسان و صاحب نظران سينما، تنها راه برون رفت از مشكل موجود در حوزه اكران، توجه و رويكرد جدي دولت در بهينه سازي ظرفيت نمايشي كشور، اجراي برنامه بازسازي و بهسازي سالن هاي سينما و احداث سالن هاي جديد در قالب پرديس هاي سينمايي در نقاط مختلف شهرهاي كشور است. از طرفي نيز بايد اين نكته را مدنظر داشت كه تجربه ثابت كرده است تدوين آيين نامه ها به ويژه در حوزه اكران، بدون در نظر گرفتن برنامه اي اصولي- علمي و مبتني بر داشته هاي موجود و تعامل با نهادهاي مرتبط با سينماي كشور، امكان پذير نيست. سرنوشتي كه اكنون براي آيين نامه اكران ٨٨ رقم خورده، چندان خوشايند نمي نمايد. گذشت حدود يك ماه از سال جديد و تشكيل نشدن شوراي صنفي نمايش، نامشخص بودن جدول اكران، بي اعتنايي تدوين كنندگان آيين نامه اخير اكران به منافع برخي صنوف هم چون سينماداران، دامنه دار شدن اختلاف ميان تهيه كنندگان سينما و اصرار كانون كارگردانان براي به كرسي نشاندن عقايد و نظراتشان در شوراي صنفي نمايش، اوضاع را بيش از پيش پيچيده تر، نگران كننده تر و بغرنج تر ساخته است.اكنون بايد منتظر ماند و ديد كه آيا آيين نامه اكران ٨٨ و سياست هاي اداره كل نظارت و ارزشيابي، درخصوص باز كردن گره كور اكران، مي تواند سرنوشت فيلم هايي را كه دارند در برزخ بلاتكليفي دست و پا مي زنند، به اتفاقي خوشايند پيوند بزند يا نه. بي شك تشديد اختلافات، تشكيل نشدن شوراي صنفي نمايش، ساز ناكوك سينماداران به سبب نپذيرفتن آيين نامه جديد اكران و چند پارگي ميان صنف تهيه كنندگان تجربه اي تلخ و زمينه اي براي بروز اختلافات آينده ميان اهالي سينماي كشور فراهم مي نمايد. بايد پذيرفت كه سينماي ايران پس از اين همه سال كه در بستر احتضار افتاده است، ديگر توان «آزمون و خطا»، به ويژه در حوزه اكران را ندارد، اين طور نيست؟!

اگر قصد پول درآوردن داشتم، راه هاي آسان تر فراواني وجود داشت. سينما شغل من نيست و بيش از آن كه از سينما درآمد داشته باشم در آن هزينه مي كنم.اين كه بخواهم بگويم سينما منبع درآمد من است و محتاج نان آن هستم، درست نيست. سينما براي من ابزاري است تا به واسطه آن ديدگاه هايم را بيان كنم.مسعود ده نمكي با گذشت بيش از ١٨ روز از آغاز اكران «اخراجي ها٢» و فروش ميلياردي اين فيلم با بيان اين مطلب گفت: مطمئن بودم تمام آن هايي كه «اخراجي ها١» را ديدند، به تماشاي «اخراجي ها٢» مي روند.

 او همچنين اميدوار است، اگر نسخه قاچاق فيلم درنيايد، تا بيش از پنج ميليارد تومان بفروشد.به گزارش ايسنا، كارگردان فيلم پرفروش «اخراجي ها٢» در يك نشست خبري گفت: هجوم سونامي وار جمعيت براي خودم هم غيرمنتظره بود. از ابتدا پيش بيني مي كردم كه «اخراجي ها» بااستقبال خوبي مواجه شود، اما به ميزان آن فكر نكرده بودم.وي معتقد است: عمليات سازمان يافته اي به منظور ضربه زدن به فيلم طراحي شده بود. عملياتي كه به مراتب فراتر از حد قاچاق سنتي بود. آن عده كه به نوعي خود را پدرخوانده سينما مي دانند، سعي دارند تا از بيرون براي سينما تصميم بگيرند و حداقل در مورد اين فيلم بايد بگويم كه آن ها نمي خواهند كه يك فيلم دفاع مقدس و ارزشي طلايه دار تاريخ سينماي ايران باشد.وي در پاسخ به اين سوال كه به نظر مي رسد «اخراجي ها٢» نسبت به فيلم قبلي از اثرگذاري كم تري برخوردار است و روند فروش اين فيلم را مي توان منوط به اخراجي ها١ به حساب آورد، گفت: به لطف خدا كارهاي من در زمينه هاي مختلف از روزنامه نگاري گرفته تا فيلم هاي مستند و سينمايي هيچ گاه كم مخاطب نبوده است.مسعود ده نمكي بيان كرد: هنر «اخراجي ها» در عبور نكردن از خطوط قرمز است. چرا كه اگر كسي حدود اين خط قرمزها را نشناسد، فيلم او يا توقيف مي شود و يا بخشي از مخاطبان خود را از دست مي دهد. اما بررسي مخاطبان اين فيلم نشان مي دهد كه «اخراجي ها» همان قدر كه در شهرهاي مذهبي مانند قم و مشهد مخاطب داشته است در شهرها و مناطق ديگر نيز تماشاگر دارد.وي گفت: در «اخراجي ها١» مبناي بنده عرفاني و اخلاقي بود. اما در فيلم دوم در پي ايجاد نوعي شور و هيجان و حسي مشترك در هجو دشمن و ايجاد وحدت ملي بودم. تفاوت ديگر اين دو فيلم هم در اين است كه «اخراجي ها١» با كمدي شروع مي شود و تراژيك تمام مي شود. اما «اخراجي ها٢» تراژدي شروع مي شود و با هيجان تمام مي شود. در كل نيز پيام اين دو فيلم متفاوت است و قرار نيست كه با يكديگر مقايسه شوند.مسعود ده نمكي درباره بازتاب هاي مختلفي كه اين فيلم در ميان منتقدان و رسانه ها داشته است، گفت: منتقدان و روشن فكران بسيار خوب اين فيلم را درك كرده اند چرا كه آن ها فهميدند كه «اخراجي ها» به خال زده است و با زبان طنز حرفي جدي مي زند.ده نمكي الگويش را در نگارش فيلم نامه «مثنوي معنوي» دانست و توضيح داد: مثنوي مفاهيم عميق را به شوخي مي كشد و بعد در نهايت به نتيجه گيري اخلاقي مي پردازد. حال چگونه است كه هيچ گاه كسي نمي گويد كه شوخي هاي مولانا دم دستي است، اما مي گويند كه شوخي ها و طنز «اخراجي ها» اين گونه است؟وي عنوان كرد: در «اخراجي ها٢» علاوه بر قشرهاي قبلي به مسيحيان و اقليت هاي مذهبي و حتي جاسوسان نيز پرداخته ايم، تا نشان دهيم كه تنها نسبت به يك طبقه اجتماعي مسئوليت نداريم. از سويي ويژگي ديگر اخراجي هاي ١ و ٢ اين است كه هر دوي اين فيلم ها برگرفته از واقعيات هستند و ناگفته هاي جنگ را با زباني ساده تر و قابل قبول براي مخاطب عام بيان مي كنند.به هر حال ما با مخاطبان دهه ٨٠ مواجهيم. مخاطبي كه علي رغم هزينه هاي ميلياردي به سراغ سينماي جنگ نمي رود.ده نمكي در ادامه گفت: مسلما به هيچ كس باج نمي دهم قطعا براي اين وارد سينما نشده ام تا حرف هايي را مطرح كنم كه روشن فكرها براي من كف بزنند. من حرف هاي نسل خود را بازگو مي كنم. در اين راه هم دست هركس را كه به من كمك كرد مي بوسم و معتقدم كه منتقدان هم حق انتقاد دارند. اما چرا اين افراد به شعور مخاطب توهين مي كنند؟وي از جشنواره فجر و برخورد آن با «اخراجي ها٢» گلايه كرد و گفت: در اين جشنواره هر بلايي كه دلشان خواست بر سر اين فيلم آوردند. من هم هيچ حرفي نزدم و همه چيز را به زمان اكران فيلم واگذار كردم.مسعود ده نمكي مطرح كرد: در اين فيلم حرف هايي را به تصوير كشيده ام كه از بيست سال پيش در دلم مانده بود. داستان افرادي كه هيچ گاه به جنگ نرفتند و ماندند تا پست ها را اشغال كنند. اكنون نيز اين افراد خود را در فيلم مي بينند و به همين دليل است كه به آن معترض هستند. وي افزود: اگر اين فيلم شعاري باشد، طبيعتا بايد مخاطب را پس بزند. من براي خنداندن ديگران فيلم نساخته ام و قصد انتقال پيام داشته ام. حال ممكن است كه عده اي احساس كنند كه ميزان پيام هايي كه در اين فيلم مطرح شده زياد است اما به شخصه سعي كرده ام كه حتي هنگامي كه شعاري مطرح مي كنم، در كنار آن به جنبه هاي طنز نيز بپردازم و معتقدم كه حتي شعارها نيز به خدمت طنز فيلم درآمده است.ده نمكي درباره حمايت ويژه شخص وزير ارشاد از اين فيلم و آمدن به پشت صحنه آن هم پاسخ داد: حمايت هاي ايشان بيشتر حمايت معنوي و لطف بود.او با يادآوري صحبت رئيس رسانه ملي افزود: آقاي ضرغامي سينماي دفاع مقدس را بعد از «اخراجي ها» دانسته اند. خود من نيز معتقدم كه «اخراجي ها» يك تابو را شكسته و پس از آن ديگر نمي توانيم يك جانبه به انسان هاي دوران جنگ بنگريم.

بايد قبول كنيم ديگر دوران شعار دادن به سرآمده و نمي توانيم تنها از پيروزي بگوييم و دشمن را ضعيف و خود را قوي فرض كنيم.او در پاسخ به اين كه عده اي شريفي نيا را نوعي كارگردان مخفي «اخراجي ها» مي دانند، اظهار كرد: اين گونه صحبت ها نوعي فرافكني است. «شريفي نيا» از مهره هاي اصلي اخراجي ها است. اما اگر واقعا چنين اعتقادي دارند پس چرا نمي گويند كه «اخراجي ها» فيلمي قوي است، چرا كه اگر شريفي نيا بخواهد فيلم بسازد قطعا فيلم قوي تري خواهد ساخت من فكر مي كنم اين مطلب هم از ديگر پارادوكس هاي مطالبي است كه مطرح مي شود.